Zmiana teorii w działania w pięciu dorzeczach rzek
Rzeki są kluczowym zasobem naturalnym - dzięki nim rolnictwo, przemysł oraz społeczności i zależne od nich ekosystemy mogą funkcjonować i istnieć. Decyzje podejmowane przez przedstawicieli jednego sektora często wpływają na pozostałe obszary. Mimo to gospodarka wodna jest w wielu przypadkach realizowana przez zróżnicowane podmioty, które często dążą do sprzecznych celów. „Przytoczę przykład - gdy cena energii spada, zwiększeniu ulega ilość wody pompowanej w celu nawadniania pól, a rolnicy stosują więcej nawozów”, wyjaśnia José González Piqueras, profesor Uniwersytetu Kastylii-La Manchy(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Hiszpanii. „Gdy zużywamy dużo wody lub rozszerzamy użytkowanie gruntów, wpływamy w ten sposób na środowisko”. Jako koordynator projektu REXUS(odnośnik otworzy się w nowym oknie), González postanowił wykazać, jak można wykorzystać zrównoważone gospodarowanie wzajemnie powiązanymi kategoriami zasobów - wodą, energią, produkcją żywności i ekosystemami (WEFE) na podstawie rzeczywistych systemów terytorialnych, takich jak dorzecza. Celem było rozwiązanie problemu tradycyjnego silosowego zarządzania tymi sektorami. Badacze wykorzystali w tym celu modelowanie dynamiki systemów - narzędzie koncepcyjne, które pozwala na analizowanie kaskadowych skutków powodzi lub suszy w różnych powiązanych obszarach. Głównym założeniem projektu REXUS było włączenie interesariuszy w proces modelowania, aby mogli dzielić się swoimi wnioskami i przekazywać informacje zwrotne. „Będąc badaczami, możemy co najwyżej przedstawić sprawozdanie i powiedzieć, że powódź jest związana z takimi czy innymi zagrożeniami. Jeśli interesariusze nie są częścią tych prac, nie przyniosą żadnych praktycznych rezultatów”, mówi González.
Badania terenowe
W ramach projektu REXUS powstały sojusze na rzecz nauki i działania (LAA) w pięciu ośrodkach pilotażowych w Hiszpanii, we Włoszech, w Słowenii, a także w Rumunii, Grecji i Kolumbii. Każde z tych państw zostało wybrane ze względu na zróżnicowane wyzwania związane z zasobami oraz zaangażowanych interesariuszy. Dorzecze rzeki Júcar w Hiszpanii to region zdominowany przez zaawansowane technologicznie rolnictwo, który zmaga się z poważnymi suszami klimatycznymi. Zbudowanie relacji z interesariuszami sprawiło, że region stał się doskonałym poligonem doświadczalnym pozwalającym na wdrażanie narzędzi w zakresie teledetekcji i modelowania partycypacyjnego. Dorzecze rzek Isonzo/Soča na granicy Włoch i Słowenii jest źródłem wody wykorzystywanej przez rolnictwo, elektrownie wodne i turystykę. Dorzecze Dunaju w Rumunii stanowiło przykład błyskawicznie zmieniającego się regionu rolniczego charakteryzującego się rosnącym zapotrzebowaniem na wodę, a także częstymi powodziami, podczas gdy grecka rzeka Pinios była zbliżona do hiszpańskiego projektu pilotażowego - region charakteryzuje się wysokim poziomem zaawansowania technologii i konkurującymi ze sobą potrzebami rolnictwa, turystyki i ochrony środowiska. Rzeka Amaime w Kolumbii zaoferowała okazję do przetestowania podejścia opracowanego przez zespół projektu REXUS w zupełnie innych warunkach, w mocno zróżnicowanym kontekście społeczno-politycznym obejmującym drobnych rolników, społeczności tubylcze i duży przemysł papierniczy. We wszystkich projektach pilotażowych badacze wykorzystali technologie teledetekcji, warsztaty dla interesariuszy i metodę modelowania systemów w celu analizy wzajemnych oddziaływań zasobów i testowania przyszłych scenariuszy.
Więcej danych, lepsze decyzje
Projekt zaowocował szeregiem istotnych osiągnięć. W Kolumbii projekt REXUS przyczynił się do usprawnienia procesu zawierania porozumień w sprawie harmonogramu dostaw wody między użytkownikami w górnym i dolnym biegu rzeki. W Palma de Gandia w Hiszpanii zespół projektu pośredniczył w zawarciu porozumienia(odnośnik otworzy się w nowym oknie) między podmiotami odpowiedzialnymi za zarządzanie dorzeczem, miastem oraz lokalnymi rolnikami w celu ograniczenia zanieczyszczeń rolniczych, które poważnie wpływały na wody gruntowe w mieście. Sojusze nadal funkcjonują jako lokalne platformy komunikacji dla interesariuszy we wszystkich regionach pilotażowych, a narzędzia teledetekcji do monitorowania zużycia wody w czasie rzeczywistym są obecnie wykorzystywane w planowaniu gospodarowania dorzeczami w Hiszpanii, gdzie mapy nawadniania pomagają zmniejszyć konflikty między zainteresowanymi stronami. Co istotne, projekt REXUS walnie przyczynił się do zmiany sposobu myślenia. „Interesariusze wiedzą teraz o wyzwaniach, którym stawiają czoła inne sektory, dzięki czemu mogą lepiej podejmować ważne decyzje”, zauważa González. „Myślę, że najważniejsze podmioty mogą teraz zacząć uwzględniać wpływ, jaki wywierają na inne obszary”.
