Przekształcanie odpadów w wartościowe produkty: transformacja Łodzi w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym
Łódź dawniej opierało się na gałęziach przemysłu o wysokiej emisji dwutlenku węgla, jednak od początku XXI wieku jest również pionierem w dziedzinie inicjatyw związanych z bioekonomią o obiegu zamkniętym. Finansowany przez UE projekt FRONTSH1P(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przyspieszył tę transformację dzięki innowacjom technologicznym oraz oddolnemu podejściu opartemu na współtworzeniu, które gwarantuje, że udział obywateli pozostaje stałym elementem lokalnego zarządzania.
Rozwiązania oparte na obiegu zamkniętym pozwalają przekształcać strumienie odpadów w lokalne łańcuchy wartości
„Nasze niezwykle precyzyjne modele przebiegu procesów, obejmujące pełne bilanse masy i energii dla całych łańcuchów wartości, pomogły w opracowaniu dostosowanych do potrzeb rozwiązań opartych na gospodarce o obiegu zamkniętym. Każdy z nich dotyczył konkretnego sektora biogospodarki i przyniósł szersze korzyści społeczne oraz gospodarcze”, mówi koordynator projektu Kamil Maszczyk z K-FLEX. Regionalny zestaw narzędzi wspierających gospodarkę o obiegu zamkniętym pozwolił uspójnić proces wymiany danych między interesariuszami, co przełożyło się na oszczędności wynikające z symbiozy przemysłowej. Zastosowana metodologia oceny cyklu życia pomogła dostosować cele do lokalnych przepisów. W projekcie opracowano rozwiązania w czterech kluczowych obszarach: opakowań z drewna, odpadów z tworzyw sztucznych i gumy, żywności i pasz oraz wody i składników odżywczych. Dzięki wdrożeniu tych rozwiązań w ramach istniejących regionalnych gałęzi przemysłu, gospodarstw rolnych i gmin w ramach projektu FRONTSH1P powstał ekosystem terytorialny wspierający biogospodarkę o obiegu zamkniętym. Na przykład w zakładach takich jak K-FLEX – łódzkiej firmie będącej partnerem projektu i wiodącym producentem materiałów izolacyjnych – procesy zgazowania drewna i pirolizy termicznej tworzyw sztucznych zostały włączone do istniejących procesów produkcyjnych. Wyrzucone palety drewniane oraz trudne w recyklingu odpady z fabryk gumy były przetwarzane na miejscu w celu otrzymania zdekarbonizowanego gazu syntezowego do regionalnego ogrzewania oraz stworzenia nowych, przyjaznych dla środowiska materiałów izolacyjnych do budynków. Do produkcji izolacji wykorzystano technologię wychwytywania dwutlenku węgla po spalaniu w procesie produkcji gazu syntezowego. W Parzęczewie rozwiązania z zakresu żywności i pasz połączono z rozwiązaniami dotyczącymi wody i składników odżywczych. Odpady organiczne nie trafiły na wysypiska śmieci, lecz zostały przetworzone na kompostowalne biotworzywa, biostymulanty kompostowe oraz bioprzecierki, które zastąpiły surowce pochodzenia ropopochodnego i przyczyniły się do regeneracji zubożonych gleb. Ścieki były oczyszczane na miejscu, a odzyskane składniki odżywcze trafiały ponownie na lokalne pola uprawne.
Oddolna metodologia oparta na współpracy lokalnej
W projekcie położono duży nacisk na programy innowacyjne oparte na społeczności lokalnej, przestrzenie aktywności w dzielnicach oparte na zasadach gospodarki o obiegu zamkniętym, przedsiębiorczość społeczną oraz inkluzywność. „Projekt FRONTSH1P pokazał, że inicjatywy społeczne i regionalne klastry gospodarki o obiegu zamkniętym mogą skuteczniej przezwyciężać lokalne niedoskonałości rynku i opór behawioralny niż tradycyjne odgórne nakazy”, wyjaśnia Maszczyk. Regionalne klastry o obiegu zamkniętym zjednoczyły samorządy lokalne, przedsiębiorstwa, środowisko akademickie i społeczeństwo obywatelskie w ramach ustrukturyzowanego dialogu społecznego, dzięki któremu polityki i modele biznesowe zostały dostosowane do lokalnego kontekstu, zanim były wdrażane. Ten stały kanał przekazywania informacji zwrotnych od obywateli do decydentów politycznych pomaga w ciągłym udoskonalaniu łódzkiego planu działania w zakresie gospodarki o obiegu zamkniętym, dzięki czemu polityka pozostaje odpowiednia do realiów rynkowych i społecznych. Oparte na zasadach obiegu zamkniętego przestrzenie aktywności sąsiedzkiej dały mieszkańcom bezpośredni wpływ na współtworzenie systemów zbiórki odpadów, natomiast cyfrowe elementy grywalizacji przyczyniły się do zwiększenia świadomości na temat marnotrawstwa żywności i oszczędzania zasobów.
Replikacja i korzyści dla Europy oraz jej zróżnicowanych regionów
„Badania środowiskowe częstą krytykuje się za to, że projekty dotyczące zrównoważonego rozwoju o ściśle lokalnym zasięgu nie mogą być z powodzeniem przenoszone do innych kultur lub gospodarek”. „Projekt FRONTSH1P podważył to przekonanie, wdrażając modele oparte na polskich doświadczeniach w regionach Grecji, Włoch, Holandii i Portugalii”, podkreśla Maszczyk. Narzędzia takie jak Regional Circularity Booster Toolkit umożliwiają poszczególnym regionom dostosowanie danych i struktur zarządzania do ich konkretnych uwarunkowań przemysłowych i kulturowych. Rozwiązania oparte na gospodarce o obiegu zamkniętym przynoszą wymierne korzyści wszystkim podmiotom. Przedsiębiorstwa obniżają koszty utylizacji odpadów i zmniejszają zależność od importowanych surowców pierwotnych, natomiast rolnicy zyskują większą odporność dzięki lokalnie produkowanym nawozom i zdrowszym glebom. Lokalne gospodarki przyciągają ekologiczne inwestycje, czego efektem jest powstawanie nowych miejsc pracy i przedsiębiorstw. Obywatele bardziej bezpośrednio uczestniczą w życiu lokalnych społeczności, a także zyskują czystsze i bardziej przystępne cenowo miejsca do życia. „Projekt FRONTSH1P dowiódł, że transformacja oparta na zasadach gospodarki o obiegu zamkniętym, o ile opiera się na solidnych rozwiązaniach technicznych, silnym zarządzaniu i autentycznym zaangażowaniu obywateli, nie jest jedynie ambicją polityczną, lecz praktyczną, możliwą do powielenia i skalowalną rzeczywistością, która już teraz zmienia oblicze różnych europejskich regionów”, podsumowuje Maszczyk.
