Zmniejszenie liczby zgonów z powodu nowotworów dzięki lepszym badaniom przesiewowym
Nowotwory jelita grubego, piersi i szyjki macicy są przyczyną 155 000 zgonów rocznie w Europie Wschodniej. Są jednak przekonujące dowody sugerujące, że znacznej części zachorowań można by zapobiec, wdrażając bardziej kompleksowe programy badań przesiewowych, obejmujące w szczególności najbardziej narażone grupy społeczne.
Ulepszanie już działających programów badań przesiewowych
Zespół projektu EU-TOPIA-EAST(odnośnik otworzy się w nowym oknie) postawił sobie za cel udoskonalenie istniejących programów badań przesiewowych w trzech reprezentatywnych krajach Europy Wschodniej: Rumunii (koncentrującej się na raku szyjki macicy), Gruzji (rak piersi) i Czarnogórze (rak jelita grubego). Projekt stanowił kontynuację poprzedniego projektu finansowanego przez UE o nazwie EU-TOPIA, w ramach którego opracowano plany działania mające na celu udoskonalenie programów badań przesiewowych w kierunku raka. „W ramach tego projektu chcieliśmy przekuć te mapy drogowe w plany działania”, wyjaśnia Eveline Heijnsdijk, członkini projektu z Centrum Medycznego Uniwersytetu Erazma(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Holandii. „Te plany działań, uwzględniające specyfikę lokalnych systemów opieki zdrowotnej i społecznej, doprowadzą do zmian w obecnych programach badań przesiewowych”. Zespół starał się także uwzględnić kwestie praktyczne badania przesiewowe w kierunku raka, takie jak potrzebne zasoby, a także opłacalność zwiększenia skali interwencji na szczeblu krajowym. Ważne było także zadbanie, aby zalecenia i najlepsze praktyki przyniosły korzyści nie tylko trzem krajom docelowym, ale całemu regionowi.
Niedostatecznie reprezentowane społeczności w badaniach przesiewowych
Prace w projekcie EU-TOPIA-EAST rozpoczęto się od zebrania danych z trzech krajów. „Dla wszystkich krajów powstały modele symulacyjne mające na celu ocenę krótko- i długoterminowych szkód, korzyści i opłacalności obecnych programów badań przesiewowych”, mówi Heijnsdijk. Przeprowadzono także analizę mającą na celu wyłonienie interesariuszy (takich jak lokalne organizacje oddolne), którzy mogliby pomóc w pokonaniu barier utrudniających przeprowadzenie bardziej kompleksowej kontroli. Analizy te posłużyły do określenia odpowiednich i wykonalnych działań poprawiających dostępność. „Przeprowadzono analizę bieżącego przepływu danych i zidentyfikowano problemy związane z zarządzaniem zbieraniem danych i zapewnieniem jakości”, dodaje Heijnsdijk. „Sprawdziliśmy, czy dostępne są informacje niezbędne do obliczenia kluczowych wskaźników jakości oraz czy gromadzenie danych odbywa się zgodnie z wymogami unijnych i krajowych przepisów dotyczących ochrony prywatności”. odbyły się warsztaty i dyskusje panelowe z udziałem decydentów i koordynatorów programów badań przesiewowych, kładąc nacisk na zapewnienie równych interwencji. Grupy o niskich dochodach i mniejszości są często niedostatecznie reprezentowane w badaniach przesiewowych. Połączenie sił decydentów, koordynatorów programów i badaczy pomogło zespołowi zidentyfikować bariery społeczne i ekonomiczne utrudniające wdrożenie optymalnych programów badań przesiewowych.
Walka z chorobami niezakaźnymi
Prace te zaowocowały wdrożeniem szeregu udoskonaleń. Zaktualizowano systemy informatyczne, a w Gruzji otwarto nowe centrum badań przesiewowych. W Rumunii i Czarnogórze dołożono szeroko zakrojonych starań w celu nawiązania komunikacji z trudno dostępnymi grupami ludności. „W Czarnogórze otwarto nowe centrum kolonoskopii”, mówi Heijnsdijk. Po dwuletniej przerwie w kraju tym wznowiono program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Programy są stale monitorowane. Zaobserwowano poprawę w zakresie odpowiedzi na zaproszenia i przestrzegania zaleceń”. Różne narzędzia i webinaria opracowane przez zespół są nadal dostępne w internecie. Naukowcy liczą, że dostęp do nich uzyskają organy publiczne i specjaliści ds. kontroli spoza projektu, co pozwoli na szersze wdrażanie wyników projektu EU-TOPIA-EAST. Ostatecznie ulepszone programy badań przesiewowych przyczynią się do osiągnięcia celu 3.4 zrównoważonego rozwoju ONZ „Zmniejszenie do roku 2030 o jedną trzecią przedwczesnej umieralności z powodu chorób niezakaźnych poprzez działania profilaktyczne i leczenie”.
