Sieć klastrów rolniczych wspiera rozwój zrównoważonego rolnictwa
Klastry rolników to grupy współpracujące ze sobą w celu zwiększenia różnorodności biologicznej i poprawy wyników środowiskowych. Wspierane przez wyszkolonego moderatora, umożliwiają rolnikom dzielenie się wiedzą, koordynowanie działań i wspólne projektowanie środków dostosowanych do ich lokalnego kontekstu. „Klastry często działają wspólnie z obywatelami, naukowcami i innymi zainteresowanymi stronami, tworząc pomost między praktycznym rolnictwem, monitorowaniem ekologicznym i badaniami stosowanymi”, wyjaśnia koordynator projektu FRAMEwork(odnośnik otworzy się w nowym oknie) Graham Begg z James Hutton Institute(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Wielkiej Brytanii. „Skoordynowane działania mogą obejmować sadzenie żywopłotów i pasów kwietnych lub zmiany w reżimach koszenia wdrażane w gospodarstwach należących do klastra”.
Rozwiązywanie zadań stojących przed europejskim rolnictwem
Finansowany przez UE projekt FRAMEwork powstał z myślą o wykorzystaniu potencjału klastrów rolników, tak aby pomóc im sprostać kluczowym wyzwaniom stojącym przed europejskim rolnictwem. Jednym z takich wyzwań jest spadek różnorodności biologicznej spowodowany przez konwencjonalne systemy rolnicze. „Intensyfikacja rolnictwa, zubożenie krajobrazu i powszechna utrata półnaturalnych siedlisk przyczyniają się do ciągłego spadku różnorodności biologicznej gruntów rolnych”, mówi Begg. „Zagraża to podstawowym usługom ekosystemowym i odporności systemów żywnościowych”. Inne wyzwania związane są z faktem, że choć praktyki rolnicze przyjazne dla różnorodności biologicznej są dobrze znane, ich skuteczność jest stosunkowo ograniczona w całej Europie. Rolnikom często brakuje zdolności ekonomicznej do podejmowania ryzyka, a także dostępu do poradnictwa ze strony zaufanych, lokalnych ekspertów.
Zintegrowany monitoring i nauka obywatelska
W ramach projektu FRAMEwork swoje siły połączyli rolnicy, a także moderatorzy i doradcy, ekolodzy, lokalne społeczności i decydenci, aby wspólnie zaprojektować interwencje w zakresie różnorodności biologicznej. „Chcieliśmy mieć pewność, że klastry będą mogły skutecznie funkcjonować w swoich lokalnych kontekstach społecznych i kulturowych”, wyjaśnia Begg. W tym celu w ramach projektu wprowadzono zintegrowany monitoring, łączący badania ekspertów, obserwacje rolników i naukę obywatelską. Do oceny warunków ekologicznych i zbadania możliwości zarządzania wykorzystano narzędzia wspomagania decyzji. Powstał również internetowy hub Recodo(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który wspiera wymianę danych między klastrami, szkolenia i rozpowszechnianie dobrych praktyk. Zespół projektu wykazał, że klastry rolników mogą skutecznie działać w wielu różnych europejskich systemach rolniczych i kontekstach kulturowych. „Przekonaliśmy się, że interwencje były bardziej skuteczne, gdy były stosowane w sposób ukierunkowany”, zauważa Begg. „Poprawiliśmy również nasze zrozumienie kwestii takich jak zarządzanie oparte na współpracy, motywacja rolników i czynniki behawioralne”. Wykazano, że szkolenia, ułatwienia i zarządzanie na poziomie klastra wzmacniają zbiorowe działania, umożliwiając rolnikom przejęcie odpowiedzialności za cele środowiskowe. Kolejnym sukcesem projektu było ustanowienie zharmonizowanych protokołów monitorowania różnorodności biologicznej i rozszerzenie wykorzystania narzędzi cyfrowych.
Przejście na rolnictwo wrażliwe na różnorodność biologiczną
Zespół projektu z powodzeniem stworzył i przetestował kompleksowy system, który integruje struktury społeczne, narzędzia cyfrowe, monitoring ekologiczny i zaangażowanie polityczne w jedno, spójne podejście do zarządzania różnorodnością biologiczną w skali krajobrazu. „Ta integracja całego systemu jest najbardziej charakterystycznym przykładem wkładu projektu w innowacje w europejskim rolnictwie”, zauważa Begg. Kolejne kroki obejmują dopracowanie modeli zarządzania dla różnych typów klastrów oraz dalsze usprawnianie protokołów monitorowania i poprawę użyteczności cyfrowych narzędzi wspomagania decyzji. Zespół projektu chce również pogłębić integrację nauki obywatelskiej i praktyk monitorowania przyjaznych dla rolników. Badacze mają nadzieję, że dzięki temu przyczynią się do przywrócenia różnorodności biologicznej gruntów rolnych poprzez skoordynowane, oparte na dowodach działania i większy udział społeczeństwa. Projekt stanowi zmianę kulturową w kierunku zarządzania, w którym rolnicy uznawani są za kluczowych aktorów w ochronie różnorodności biologicznej. Zwiększona odporność przekłada się również na poprawę usług ekosystemowych, takich jak zapylanie, zdrowie gleby, regulacja wody i naturalna kontrola szkodników. „Projekt pozostawia po sobie możliwy do powielenia, napędzany przez społeczność model przekształcania europejskiego rolnictwa w kierunku rolnictwa wrażliwego na różnorodność biologiczną”, mówi Begg. „Pomoże to wspierać zarówno zrównoważony rozwój ekologiczny, jak i rentowną gospodarkę wiejską”.