53. Komercjalizacja i popularyzacja wodoru
Czas trwania: 00:25:44
Spotify
Apple Podcasts
YouTube
Transkrypcja
Podcast CORDIScovery - Odcinek #53 - Komercjalizacja i popularyzacja wodoru
Poniższy tekst jest tłumaczeniem transkrypcji przygotowanej przez SI.
00:00:10:05 - 00:00:16:02
Abigail Acton
Witamy słuchaczy i słuchaczki podcastu CORDIScovery!
00:00:16:04 - 00:00:43:19
Abigail Acton
Dzień dobry i zapraszam do wysłuchania nowego odcinka podcastu CORDIScovery! Z tej strony Abigail Acton. Jednym z celów Unii Europejskiej jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych netto do zera we wszystkich sektorach gospodarki do 2050 roku, jednak bezpośrednia elektryfikacja przemysłu ciężkiego i transportu może stanowić pewne wyzwanie. Odnawialny i niskoemisyjny wodór oraz jego pochodne stanowią kluczowe narzędzia pozwalające na realizację tego założenia, jednak w 2022 roku odpowiadały za mniej niż 2% naszego zużycia.
00:00:43:21 - 00:01:13:09
Abigail Acton
Według szacunków, do 2050 roku wodór zaspokoi około 10 % zapotrzebowania Unii Europejskiej na energię. Osiągnięcie tego celu wymaga zapewnienia większego popytu na to paliwo, rozwoju sieci transportowych i magazynów, a także zapewnienie energii odnawialnej potrzebnej do wytwarzania wodoru w przystępnej cenie. Każdy z trzech projektów przedstawionych w dzisiejszym odcinku, których zespoły otrzymały wsparcie w ramach unijnych programów finansowania badań i innowacji, zaowocował pewnymi rozwiązaniami.
00:01:13:11 - 00:01:31:06
Abigail Acton
Magali Senaux chce doczekać dnia, w którym autobusy przejeżdżające ulicami nie będą już emitować spalin, a zamiast tego będą pozostawiać za sobą jedynie strużki wody. Badaczka dąży do tego, by jak najwięcej europejskich flot opierało się na autobusach wodorowych, dąży też do zniesienia barier utrudniających ich wdrażanie. Dzień dobry.
00:01:31:08 - 00:01:33:22
Magali Senaux
Dzień dobry, Abigail. Serdecznie dziękuję za zaproszenie.
00:01:33:23 - 00:01:51:16
Abigail Acton
Miło cię dziś gościć. Melanie Lienerth interesuje się samolotami zasilanymi wodorem - realizuje tę wizję wraz ze spółką H2FLY, z którą zrealizowała pierwszy w historii lot testowy samolotu pionowego startu i lądowania napędzanego ciekłym wodorem. Dzień dobry, Melanie.
00:01:51:21 - 00:01:53:11
Melanie Lienerth
Dzień dobry, Abigail. Dziękuję za zaproszenie.
00:01:53:12 - 00:02:03:00
Abigail Acton
Cała przyjemność po mojej stronie. Benedikt Hasibar jest koordynatorem projektów w zakresie zielonych technologii gazowych w spółce RAG Austria AG, największym austriackim koncernie zajmującym się magazynowaniem energii.
00:02:03:02 - 00:02:07:08
Abigail Acton
Benedikt pracuje nad rozwojem skutecznego i wydajnego rozwiązania w zakresie magazynowania wodoru. Dzień dobry, Benedikt.
00:02:07:11 - 00:02:09:05
Benedikt Hasibar
Dzień dobry. Dziękuję za zaproszenie.
00:02:09:07 - 00:02:27:18
Abigail Acton
Pozwól, że zacznę od ciebie, Magali. Autobusy napędzane wodorowymi ogniwami paliwowymi pozwalają na realizację bardziej ekologicznych usług transportu publicznego, a celem projektu JIVE 2 było zachęcanie do uruchamiania flot autobusów wodorowych w całej Europie. W jaki sposób projekt JIVE 2 przyczynił się do tego, że autobusy zasilane wodorem stały się realnym wyborem dla decydentów odpowiedzialnych za uruchamianie nowych flot?
00:02:27:20 - 00:03:03:10
Magali Senaux
Cóż. Dobre pytanie. Projekt JIVE 2 wraz z siostrzanym projektem JIVE miał ambitny cel, jakim było wsparcie rozwoju autobusów wodorowych, aby z pojazdów demonstracyjnych stały się elementem codziennej rzeczywistości. Wcześniejsze inicjatywy testowały autobusy wodorowe, ale projekty JIVE i JIVE 2 finansowane w ramach Partnerstwa na rzecz Czystego Wodoru były pierwszymi inicjatywami, które wdrożyły je na tak szeroką skalę - realizowane w jego ramach floty obejmowały od pięciu do ponad 50 autobusów.
00:03:03:12 - 00:03:32:23
Magali Senaux
Cel był jasny. Przyspieszenie komercjalizacji i wdrożenia na szeroką skalę autobusów wodorowych oraz włączenie ich do flot komercyjnych. Najbardziej interesujące w tych projektach jest to, w jaki sposób pomogły one zmienić percepcję tych pojazdów. Autobusy wodorowe przestały być wyłącznie futurystyczną koncepcją. Trafiły na drogi. Jeżdżą po ulicach europejskich miast i codziennie przewożą pasażerów.
00:03:32:24 - 00:03:37:18
Abigail Acton
To doskonała wiadomość. Czy możesz opowiedzieć nam nieco więcej o miastach uczestniczących w projekcie i ich działaniach?
00:03:37:20 - 00:03:56:14
Magali Senaux
Cóż. Jak najbardziej. Miasta takie jak Barcelona czy Kolonia są świetnymi przykładami oddziaływania projektu. Kolonia była zaangażowana w kilka projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej, a obecnie posiada jedną z największych flot autobusów wodorowych w Europie.
00:03:56:16 - 00:04:18:23
Magali Senaux
Barcelona dołączyła do projektu JIVE 2 po wejściu do grupy Initiatives Observer. Po dołączeniu, władze miasta zadeklarowały wprowadzenie dziesięciu autobusów, otwierając furtkę do dalszego zainteresowania. Obecnie miasto zamówiło dodatkowe 38 autobusów wodorowych. Fantastycznie! W kontekście Kolonii wspominałaś o jednej z największych flot. Ile autobusów wodorowych ma Kolonia?
00:04:19:00 - 00:04:25:05
Magali Senaux
W ramach projektu JIVE 2 miasto nabyło 50 autobusów. Obecnie miasto dysponuje ponad 100 autobusami zasilanymi ogniwami paliwowymi.
00:04:25:06 - 00:04:34:03
Abigail Acton
Och. Fantastycznie to słyszeć. Jakie przeszkody stały wam na drodze? Jakim wyzwaniom stawiał czoła projekt? Co sprawiało, że działania nie szły zgodnie z planem? Jak udało wam się rozwiązać te problemy?
00:04:34:05 - 00:04:44:11
Magali Senaux
Cóż. W przypadku wdrażania rozwojowej technologii, której ekosystem wciąż nie jest dopracowany, wyzwania są naturalną częścią procesu.
00:04:44:13 - 00:05:12:00
Magali Senaux
Pojawiają się problemy techniczne dotyczące zarówno samych autobusów, jak i infrastruktury tankowania, którą trzeba zainstalować w celu uzupełniania paliwa. Pojawiały się również pytania dotyczące cen. Istotną rolę odgrywała także dostępność zielonego wodoru. Wszystkie te wyzwania naprawdę doprowadziły do przekonania interesariuszy, a także wyciągania wniosków i zdobywania wiedzy na temat wzajemnych kontaktów i komunikacji.
00:05:12:05 - 00:05:23:14
Magali Senaux
Dzięki tej inicjatywie, dzieleniu się zgromadzoną wiedzą i zapewnieniu, że obszary wymagające poprawy rzeczywiście są brane pod uwagę, postęp jest widoczny na pierwszy rzut oka.
00:05:23:16 - 00:05:31:00
Abigail Acton
Czy możesz podać nam jakiś przykład? Przykładowo, wspominasz o wyzwaniach związanych z tankowaniem. Czy to oznacza, że powstał nowy sposób radzenia sobie z tym problemem?
00:05:31:02 - 00:05:37:06
Magali Senaux
Wiele dyskusji poświęciliśmy nadmiarowości i systemom awaryjnym.
00:05:37:08 - 00:05:58:02
Magali Senaux
Chodzi o zapewnienie, że w przypadku awarii jednego elementu istnieje inny element, który może przejąć i kontynuować dostarczanie wodoru. To był jeden z kluczowych wniosków, wykorzystywany obecnie w ramach nowych projektów, które rozwiązują te problemy.
00:05:58:05 - 00:06:01:12
Abigail Acton
Wiadomo - nie chcemy przecież, by w przypadku awarii operatorzy zostali z problemem.
00:06:01:13 - 00:06:02:02
Abigail Acton
00:06:02:03 - 00:06:02:15
Magali Senaux
Zgadza się.
00:06:02:16 - 00:06:14:11
Abigail Acton
Wydaje mi się, że niedaleko mnie, w Zjednoczonym Królestwie... Wspominałaś coś o tym, że Brighton i Hove... Co tam się stało? Co zrobiły te miasta? Może pamiętasz?
00:06:14:13 - 00:06:24:13
Magali Senaux
Cóż. Brighton i Hove wdrożyły jedną z pierwszych stacji tankowania ciekłego wodoru.
00:06:24:15 - 00:06:55:17
Magali Senaux
Wodór jest przechowywany na miejscu w postaci cieczy, a następnie przekształcany w gaz, który trafia do zbiorników w autobusach. To był dość istotny projekt, a ta konkretna lokalizacja oraz autobusy w Brighton i Hove stanowią część największych flot. W ramach projektu miasta wprowadziły blisko 50 autobusów wodorowych, które eksploatują w regionie.
00:06:55:19 - 00:07:11:09
Abigail Acton
Cóż, to naprawdę fantastyczna sprawa. Dobrze wiedzieć. Mieszkam w Brighton, zatem będę wypatrywać tych autobusów. Świetnie. Dziękuję bardzo. Patrząc na realizację projektu, co napawa cię szczególną dumą? Jaki wniosek uważasz za kluczowy?
00:07:11:09 - 00:07:24:04
Magali Senaux
Najciekawsze jest to, że byłam częścią tak dużego projektu, który obejmuje tak różnorodne obszary, a autobusy rzeczywiście trafiły na drogi.
00:07:24:06 - 00:07:48:02
Magali Senaux
Kiedy dołączałam do projektu, na początku mieliśmy niewiele autobusów. Niektóre miasta finalizowały swoje zamówienia na autobusy lub czekały na ich dostawy. W miarę postępów w realizacji projektu, odwiedzałam miasta i zauważałam nasze autobusy zaraz po wyjściu z dworca kolejowego, na przykład w Groningen w Niderlandach - to zawsze sprawiało mi ogromną przyjemność.
00:07:48:04 - 00:08:14:13
Magali Senaux
Nie mam wykształcenia technicznego, więc dzięki tym projektom dowiedziałam się wiele o wodorze i możliwości jego wykorzystania w transporcie publicznym. Moim zdaniem dekarbonizacja transportu publicznego jest oczywiście kluczem do budowy zrównoważonych społeczeństw. Autobusy wodorowe są jedną z możliwości - skutecznie zastępują autobusy napędzane silnikami wysokoprężnymi.
00:08:14:13 - 00:08:38:17
Magali Senaux
Dzięki projektom takim jak JIVE i JIVE 2 miasta mogą zdobyć praktyczne doświadczenie we wdrażaniu tej technologii. Mogą w ten sposób zademonstrować możliwości autobusów wodorowych i pomóc w dekarbonizacji miast, które zdecydują się na włączenie technologii wodorowych do swoich flot.
00:08:38:19 - 00:08:41:17
Abigail Acton
Fantastycznie! Wspaniała sprawa. Dziękuję za doskonałe wyjaśnienie. Dziękuję.
00:08:41:19 - 00:08:58:18
Abigail Acton
Jestem pewna, że pasażerowie równie chętnie usłyszą, że jadą autobusem zasilanym wodorem. To musi być niezły dreszczyk emocji - to wciąż nowa technologia, prawda? Super. Dziękuję. Gdybym poprosiła cię o spojrzenie pięć lat w przyszłość, czy twoim zdaniem autobusy wodorowe będą wszechobecne?
00:08:58:18 - 00:09:02:18
Abigail Acton
Myślisz, że będziemy je widywać częściej? Czy czeka nas dalsza popularyzacja technologii?
00:09:02:22 - 00:09:22:12
Magali Senaux
Myślę, że bardzo interesującym aspektem jest to, że strategia dekarbonizacji transportu publicznego jest mocno zależna od miasta i musi być dostosowana do lokalnych wymogów i warunków. W ramach projektów dostrzegliśmy, że autobusy wodorowe mogą być odpowiedzią.
00:09:22:12 - 00:09:46:19
Magali Senaux
Istnieją obszary, w których autobusy elektryczne zasilane akumulatorami nie spełniają pokładanych w nich oczekiwań. Możliwe jest więc, że w niektórych obszarach nastąpi popularyzacja autobusów wodorowych, ponieważ jest to obecnie jedyne rozwiązanie dostosowane do wymagań danej sytuacji. Myślę więc, że nastąpi dalszy rozwój tej kategorii - być może pojawią się nawet autokary pokonujące większe odległości.
00:09:46:21 - 00:09:53:13
Magali Senaux
To również bardzo interesująca kwestia, ale będziemy świadkami dużej różnorodności. Wśród rozwiązań znajdą się oczywiście autobusy wodorowe.
00:09:53:13 - 00:10:13:20
Abigail Acton
Rozumiem. Oczywiście niemała w tym zasługa projektu JIVE 2 i waszej pracy. Gratulacje. Naprawdę. Świetnie. Pozwól, że zwrócę się teraz do Melanie. Melanie. Projekt HEAVEN miał na celu zaprojektowanie, opracowanie układu napędowego opartego na ogniwach paliwowych dużej mocy i technologii kriogenicznej oraz jego montaż w istniejącym 2-4 osobowym samolocie w celu przeprowadzenia testów w locie.
00:10:14:00 - 00:10:23:02
Abigail Acton
Czego potrzeba, aby przejść od lotów testowych do wykorzystania rozwiązania w lotach komercyjnych? Odnoszę wrażenie, że to ogromna przepaść.
00:10:23:04 - 00:10:51:22
Melanie Lienerth
Tak, to prawda. Moim zdaniem warto wiedzieć, że technologia ogniw paliwowych i ciekłego wodoru umożliwia bezemisyjne loty na średnich dystansach. Dzięki temu projektowi chcieliśmy pokazać, że bezemisyjny lot to nie tylko teoria lub koncepcja działająca wyłącznie na papierze, ale coś realnego i osiągalnego w rzeczywistych warunkach.
00:10:51:24 - 00:11:16:02
Melanie Lienerth
Myślę, że najbardziej ekscytującym aspektem projektu był fakt, że nikomu dotychczas się to nie udało. To pierwszy taki projekt na świecie. Aby przybliżyć temat, mogę powiedzieć, że w spółce H2FLY już w 2016 roku udowodniliśmy, że lot samolotu zasilanego wodorem i energią elektryczną jest możliwy.
00:11:16:02 - 00:11:46:13
Melanie Lienerth
Następnie przeprowadziliśmy szereg udanych kampanii testowych w latach 2020-2022. Trzeba jednak wiedzieć, że wszystkie te loty wykorzystywały wodór w stanie gazowym. Konieczne jest jednak osiągnięcie większych zasięgów oczekiwanych przez sektor lotnictwa komercyjnego. W tym celu musimy wykonać kolejny krok, który oznacza przejście z gazowego wodoru na wodór w stanie ciekłym.
00:11:46:15 - 00:11:53:04
Abigail Acton
Rozumiem. OK. To świetne wyjaśnienie. Dziękuję. Jakie wyzwania wiążą się z wykorzystaniem ciekłego wodoru?
00:11:53:06 - 00:12:09:18
Melanie Lienerth
Oczywiście. Służę wyjaśnieniem. Najlepiej będzie, jeśli zacznę od wyjaśnienia różnicy między gazowym i ciekłym wodorem - to wyjaśnia, czemu tankowanie jest tak wyjątkowym procesem i dlaczego chcemy zmienić wodór gazowy wodorem w stanie ciekłym.
00:12:09:19 - 00:12:11:24
Abigail Acton
Poproszę.
00:12:12:01 - 00:12:36:12
Melanie Lienerth
Wodór magazynowany w postaci gazu charakteryzuje bardzo niska gęstość energii w stosunku do objętości, co oznacza, że do jego przechowywania potrzebne są bardzo duże zbiorniki ciśnieniowe. Problem polega na tym, że zbiorniki te zajmują dużo miejsca. W przypadku samolotów oznacza to konieczność poświęcenia ładowności, na przykład miejsc dla pasażerów.
00:12:36:14 - 00:12:52:19
Melanie Lienerth
Po schłodzeniu wodoru do minus 250,3 stopnia Celsjusza zmienia się w ciecz, która charakteryzuje się znacznie większą gęstością niż wodór w stanie gazowym. Można więc przechowywać znacznie więcej energii przy zachowaniu tej samej objętości.
00:12:52:19 - 00:12:55:08
Abigail Acton
Ale trzeba utrzymać bardzo niską temperaturę, prawda?
00:12:55:10 - 00:13:10:18
Melanie Lienerth
Zgadza się - minus 250°C. To naprawdę niska temperatura. W przypadku lotnictwa ciekły wodór stanowi prawdziwy przełom, ponieważ umożliwia dłuższe loty wykonywane przy pomocy większych samolotów.
00:13:10:20 - 00:13:13:16
Melanie Lienerth
To tylko podstawowe zagadnienia, które warto znać.
00:13:13:17 - 00:13:27:07
Abigail Acton
To naprawdę pomocne. Wiem teraz, o czym mowa. Naprawdę świetna sprawa. Oczywiste wydaje się pytanie o wyzwania związane z chłodzeniem. Co zrobiliście w celu utrzymania wodoru w temperaturze wymaganej do utrzymania go w stanie ciekłym?
00:13:27:09 - 00:13:52:03
Melanie Lienerth
Jak najbardziej. Istnieje kilka problemów, które wciąż musimy rozwiązać, zarówno jeśli chodzi o zbiornik, jak i sam proces tankowania. Warto wiedzieć, że w trakcie przelewania ciekłego wodoru, niewielka ilość cieczy ulega naturalnemu ogrzaniu i wydziela gaz. Gaz podnosi ciśnienie w zbiorniku. Chcemy uniknąć tej sytuacji.
00:13:52:05 - 00:14:06:17
Melanie Lienerth
Używamy więc zaworu odpowietrzającego. Zawór bezpiecznie usuwa ten gaz. Jest wypuszczany wysoko nad samolotem, gdzie ulega rozproszeniu. To jeden problem.
00:14:06:20 - 00:14:08:02
Abigail Acton
Zostaje w takim razie zimno?
00:14:08:04 - 00:14:24:24
Melanie Lienerth
Zgadza się. Zostaje kwestia zimna. Musimy więc utrzymywać wodór w niskiej temperaturze podczas przesyłania go z cysterny do zbiornika samolotu. Pozornie brzmi to bardzo prosto, ale używamy w tym celu bardzo dobrze zaizolowanych rur.
00:14:25:01 - 00:14:45:21
Melanie Lienerth
Na tym właśnie polega rozwiązanie. Przynajmniej jeśli chodzi o przesyłanie wodoru z magazynu do zbiornika. Jeśli chodzi o zbiornik na pokładzie samolotu, chcemy by utrzymywał wodór w stanie płynnym i uniknąć dodawania niepotrzebnej masy. W tym celu używamy konstrukcji przypominającej nieco termos. Taki sam, jakiego używamy do przenoszenia gorącej herbaty.
00:14:45:23 - 00:15:05:16
Melanie Lienerth
Mamy zatem zbiornik wewnętrzny. Mamy też zbiornik zewnętrzny. Pomiędzy zbiornikiem wewnętrznym i zewnętrznym utrzymujemy próżnię. Znajduje się także pomiędzy nimi wielowarstwowa izolacja. Taka konstrukcja zbiornika pozwala nam utrzymywać niską temperaturę paliwa bez konieczności stosowania aktywnego chłodzenia.
00:15:05:19 - 00:15:11:19
Abigail Acton
OK. Opracowanie działającego zbiornika i właściwej metodyki musiało was kosztować wiele prób.
00:15:11:19 - 00:15:15:06
Abigail Acton
Z pewnością byłaś podekscytowana, gdy zobaczyłaś, ze to możliwe.
00:15:15:08 - 00:15:33:13
Melanie Lienerth
Tak, nie da się ukryć. Ponadto mamy tu do czynienia z problemem bezpieczeństwa - przed montażem takiego rozwiązania w samolocie przeprowadzamy wiele testów. Głównie w laboratorium. Chodzi o sprawdzenie wszystkiego. Czy występują jakieś wycieki? Czy chłodzenie działa tak, jak powinno?
00:15:33:15 - 00:15:41:12
Melanie Lienerth
Czy wodór faktycznie jest utrzymywany w odpowiedniej temperaturze? Przed montażem takiego układu w samolocie i samym lotem przeprowadzamy wiele testów.
00:15:41:12 - 00:15:47:09
Abigail Acton
Czy po tych wszystkich testach rzeczywiście udało wam się wzbić w powietrze samolotem zasilanym ciekłym wodorem?
00:15:47:11 - 00:15:56:16
Melanie Lienerth
Tak. Jak najbardziej. Moim zdaniem to najbardziej ekscytujące osiągnięcie naszego projektu - to, że udało nam się doprowadzić to tego prawdziwego przełomu na skalę globalną, o którym wspomniałam już wcześniej.
00:15:56:16 - 00:16:22:00
Melanie Lienerth
Udało nam się wykonać wiele lotów - pierwszych takich lotów na świecie - naszym elektrycznym samolotem zasilanym ciekłym wodorem. Na podstawie mojego osobistego doświadczenia mogę powiedzieć, że byłam tam i choć nie jestem osobą techniczną, widziałam startujący samolot, widziałam jego lot i bezpieczne lądowanie.
00:16:22:02 - 00:16:39:08
Melanie Lienerth
To był niezwykle ważny moment dla całego zespołu. Myślę, że zobaczenie samolotu w powietrzu było najbardziej namacalnym dowodem na słuszność założeń opracowywanej przez zespół koncepcji. Pokazaliśmy, że nasze rozwiązanie naprawdę działa w rzeczywistych warunkach.
00:16:39:13 - 00:16:47:04
Abigail Acton
Fantastycznie! Dziękuję bardzo. To naprawdę doskonałe wyjaśnienie. Zarówno ty, jak i Magali robicie coś wyjątkowego - wasze projekty wychodzą poza sztywne granice rozwiązań wodorowych i transportu.
00:16:47:04 - 00:17:08:10
Abigail Acton
Wprowadzacie przełomową technologię w obszarach, w których funkcjonują istniejące i sprawdzone rozwiązania, a także konwencjonalne technologie. Jeśli się nad tym zastanowisz, który element tej przełomowej technologii będzie największym wyzwaniem dla sektora lotnictwa komercyjnego?
00:17:08:10 - 00:17:12:10
Abigail Acton
Jak myślisz, co będzie dla tego sektora największą zagwozdką?
00:17:12:12 - 00:17:33:16
Melanie Lienerth
Myślę, że problemem nie jest technologia. Wiele osób widzi tę technologię jako wielkie wyzwanie inżynieryjne, a wykorzystanie w warunkach komercyjnych jest postrzegane jako największe wyzwanie. Moim zdaniem większym wyzwaniem będzie zapewnienie wystarczającej ilości zielonego wodoru jako paliwa.
00:17:33:18 - 00:17:45:13
Abigail Acton
Bardzo się cieszę, że to powiedziałaś. Za chwilę pozwolę ci dokończyć wypowiedź. Tymczasem widzę, że Benedikt przytakuje. Za chwilę porozmawiamy o magazynowaniu wodoru. Zatem.... Przepraszam, Melanie - możesz dokończyć. Zapewnienie wystarczającej ilości zielonego wodoru.
00:17:45:14 - 00:18:00:00
Melanie Lienerth
Zgadza się. Potrzebujemy wystarczającej ilości zielonego wodoru. Prawdziwym wyzwaniem jest rozbudowa naszych możliwości w zakresie energii odnawialnej, aby mieć wystarczającą ilość zielonego wodoru, na który istnieje zapotrzebowanie.
00:18:00:00 - 00:18:11:09
Melanie Lienerth
Możemy mieć najlepszą technologię i sto razy udowodnić, że działa - ale przede wszystkim potrzebujemy paliwa wodorowego, a także infrastruktury na lotniskach.
00:18:11:09 - 00:18:18:20
Abigail Acton
Gdy mówisz o zielonym wodorze, oczywiście masz na myśli wodór otrzymywany dzięki czystej energii elektrycznej.
00:18:18:22 - 00:18:20:02
Melanie Lienerth
Zgadza się.
00:18:20:04 - 00:18:44:14
Abigail Acton
Mówię o tym, bo używamy pojęć „zielony” i „czysty” wodór. Uważam, że warto je wyjaśnić. Chodzi o to, że powstaje dzięki energii elektrycznej, która jest czysta i ekologiczna. Fantastycznie! Dziękuję bardzo, Melanie. Benedikt, kolej na ciebie. Tak. Przejdę teraz do twojego projektu. Zwłaszcza, że mowa o infrastrukturze, co doskonale łączy się z twoim projektem. Projekt EUH2STARS badał możliwości podziemnego magazynowania wodoru w zużytych porowatych rezerwuarach gazu ziemnego.
00:18:44:14 - 00:18:51:01
Abigail Acton
A zatem... Benedikt, wyjaśnij nam proszę. Czemu praca wykonana w ramach projektu była tak istotna?
00:18:51:03 - 00:19:11:21
Benedikt Hasibar
Istotną zaletą wodoru jest to, że jest on nośnikiem energii, który można przechowywać w dużych ilościach przez długi czas. To coś, czego wymagają nasze przyszłe systemy energetyczne oparte na energii odnawialnej. W miesiącach letnich produkcja energii odnawialnej bywa ograniczana.
00:19:11:21 - 00:19:52:12
Benedikt Hasibar
Urządzenia wytwarzające energię są wyłączane, a sama energia nie jest magazynowana z myślą o przyszłym zapotrzebowaniu. Wodór może być bardzo dobrym rozwiązaniem tego problemu. Zwłaszcza jego magazynowanie. Naprawdę cieszy mnie fakt, że w ramach naszego projektu EUH2STARS nie tylko pokazujemy, jak ważne jest magazynowanie wodoru dla całego systemu energetycznego, ale także prowadzimy realne działania w naszym zakładzie demonstracyjnym w Górnej Austrii, który jest pierwszym na świecie podziemnym magazynem wodoru wykorzystującym wyczerpane złoże gazu ziemnego, dzięki czemu jest wyjątkowym ośrodkiem.
00:19:52:14 - 00:20:00:24
Benedikt Hasibar
Cieszę się, że nie tylko pokazujemy prezentacje PowerPoint mówiące o wyjątkowych możliwościach naszej technologii - wykorzystujemy ją w praktyce.
00:20:01:02 - 00:20:12:12
Abigail Acton
Tak. Macie rozwiązanie dowodzące słuszności koncepcji. Proszę, oto nasz ośrodek. Tak. Poza tym podoba mi się to, że robicie coś, czego nikomu nie udało się dotąd osiągnąć. Dobra robota. Super. Jakie wyzwania wiążą się z magazynowaniem wodoru w istniejących zbiornikach gazu ziemnego?
00:20:12:14 - 00:20:17:23
Benedikt Hasibar
Pozwól, że najpierw opiszę, jak wygląda to rozwiązanie w praktyce.
00:20:17:23 - 00:20:18:18
Abigail Acton
Tak. Poproszę.
00:20:18:18 - 00:20:35:01
Benedikt Hasibar
Nie mamy do czynienia z klasycznym zbiornikiem. Nie mamy zbiornika zakopanego pod ziemią, wielkiej jaskini ani niczego w tym stylu. Mówimy o piaskowcu znajdującym się na głębokości 1000 metrów, do którego prowadzi odwiert. Dawniej znajdował się w nim gaz ziemny.
00:20:35:05 - 00:21:04:13
Benedikt Hasibar
Wiemy zatem, że dane złoże jest gazoszczelne, dzięki czemu gaz nie ulatuje. Po zużyciu gazu ziemnego możemy wykorzystać tę formację geologiczną do magazynowania wodoru. W przypadku gazu ziemnego wykorzystuje się tę technikę już od dawna, aby magazynować pewne ilości gazu. W zimie podjęliśmy próbę i pokazujemy, że jest to również możliwe i wykonalne w przypadku wodoru.
00:21:04:16 - 00:21:15:00
Abigail Acton
OK. Fantastycznie to słyszeć. Jak zatem działa ta technologia? Czy to oznacza, że pompujecie wodór pod ziemię, a następnie wypompowujecie go na powierzchnię? Opowiedz mi trochę o tym, jak wygląda i działa ta infrastruktura.
00:21:15:02 - 00:21:23:14
Benedikt Hasibar
Tak. W pierwszej kolejności potrzebujemy wodoru, który może pochodzić z importu bądź z elektrolizy.
00:21:23:16 - 00:21:43:15
Benedikt Hasibar
Ta ostatnia może zostać przeprowadzona na miejscu. Następnym krokiem jest sprężanie wodoru. Następnie pompujemy wodór pod ziemię, a gdy chcemy go wykorzystać, po prostu otwieramy powoli zawór. W ten sposób możemy magazynować nadmiar wytwarzanej energii i wykorzystywać ją w czasie, gdy rośnie zapotrzebowanie.
00:21:43:17 - 00:21:57:23
Abigail Acton
Rozumiem. Można użyć analogii wody. Najpierw napełniamy studnię, a następnie ją opróżniamy. Świetnie. Musiało się to jednak wiązać z szeregiem wyzwań technicznych. Czy możesz opowiedzieć nam trochę o problemach, którym stawialiście lub wciąż stawiacie czoła? Zdaje się, że projekt wciąż jest w trakcie realizacji.
00:21:58:00 - 00:22:25:00
Benedikt Hasibar
Tak. Jesteśmy bardzo pewni naszej technologii, jeśli chodzi o kwestie techniczne. Mamy dużą wiedzę na ten temat i możemy ją wykorzystać. Obecnie opracowujemy standardy bezpieczeństwa, aby określić normy postępowania. Opracowujemy również plany dotyczące większych ośrodków - obecnie dysponujemy ośrodkiem demonstracyjnym ze zbiornikiem o pojemności 1 miliarda m³ wodoru, co stanowi stosunkowo dużą objętość.
00:22:25:00 - 00:22:41:23
Benedikt Hasibar
Na dłuższą metę potrzebujemy jednak większych zbiorników. Opracowujemy również plany magazynów wodoru w całej Europie. To jest jedna z kwestii, które podobają mi się w tym projekcie - nie chodzi w nim wyłącznie o nas. Robimy coś dla całego społeczeństwa.
00:22:41:23 - 00:22:43:15
Abigail Acton
Dzielicie się radością.
00:22:43:17 - 00:22:44:21
Benedikt Hasibar
Tak.
00:22:44:23 - 00:22:48:07
Abigail Acton
Świetnie. Czy widzicie zainteresowanie ze strony innych interesariuszy?
00:22:48:07 - 00:22:51:18
Abigail Acton
Czy udało wam się już wskazać lokalizacje zbiorników w innych regionach i miejscach?
00:22:51:20 - 00:23:07:05
Benedikt Hasibar
Tak. Nasz projekt gromadzi 11 partnerów z pięciu państw w Europie. W czterech z nich wskazaliśmy już miejsca, w których można zbudować europejskie zakłady magazynowania wodoru.
00:23:07:08 - 00:23:09:20
Abigail Acton
OK. Wskazaliście zatem lokalizacje, które mogą sprawdzić się w praktyce.
00:23:09:22 - 00:23:16:05
Benedikt Hasibar
Tak. Ponadto zajmujemy się planowaniem budów w ramach projektu.
00:23:16:08 - 00:23:31:05
Abigail Acton
Fantastycznie to słyszeć. Super. Dziękuję bardzo. Podobnie jak w przypadku naszych pozostałych gości, to naprawdę praktyczne rozwiązanie, zatem świetnie to słyszeć. W tych projektach nie chodzi wyłącznie o teorię. Prowadzone przez was działania mogą stanowić część koszyka odnawialnych źródeł energii. Świetnie.
00:23:31:05 - 00:23:31:16
Benedikt Hasibar
Tak.
00:23:31:18 - 00:23:35:15
Abigail Acton
Zastanawia mnie jedna rzecz... Przypuszczam, że ma to pewien związek z pytaniem, które zadałam wcześniej.
00:23:35:16 - 00:23:50:17
Abigail Acton
Ciekawi mnie, jak będzie wyglądać przyszłość. Co sądzisz na ten temat? Jak myślisz, czy za pięć lub dziesięć lat będziemy wykorzystywać wodór jako część koszyka energetycznego? Jak uważasz? Oczywiście, mam na myśli wykorzystywać w większym stopniu niż obecnie.
00:23:50:19 - 00:23:55:06
Benedikt Hasibar
Tak. Myślę, że to oczywiste.
00:23:55:08 - 00:24:18:13
Benedikt Hasibar
Wodór wykorzystujemy już teraz. Szary i niezbyt ekologiczny wodór wykorzystywany obecnie zostanie zastąpiony zielonym wodorem. Będziemy wykorzystywać więcej wodoru w sektorach, w których elektryfikacja nastręcza wielu trudności. Magazyny wodoru stanowiące element ogólnej infrastruktury wodorowej będą ważnym elementem układanki w przyszłym systemie energetycznym.
00:24:18:15 - 00:24:35:23
Abigail Acton
Jak najbardziej. W przeciwnym razie nie mielibyśmy wspaniałych nowych samolotów wzbijających się w przestworza i nowych autobusów przewożących pasażerów w miastach. OK. Dziękuję wam serdecznie za poświęcony czas. Dzięki waszym doskonałym wyjaśnieniom rezultaty waszych projektów sprawiają wrażenie bardziej namacalnych, dzięki czemu można sobie wyobrazić ich wykorzystanie jako elementu mieszanki energetycznej.
00:24:35:23 - 00:24:37:06
Abigail Acton
Dziękuję bardzo.
00:24:37:08 - 00:24:37:20
Benedikt Hasibar
Dziękuję.
00:24:38:00 - 00:24:38:23
Magali Senaux
Dziękuję bardzo.
00:24:39:04 - 00:24:40:01
Melanie Lienerth
Dziękuję.
00:24:40:03 - 00:24:47:05
Abigail Acton
Cała przyjemność po mojej stronie. Dziękuję za przybycie. Do zobaczenia.
00:24:47:07 - 00:25:10:24
Abigail Acton
Jeśli spodobał Ci się ten odcinek, zachęcam do obserwowania nas w serwisach Spotify i Podcasty Apple. Zapraszam także na stronę naszego podcastu w serwisie CORDIS. Zachęcam też do zasubskrybowania naszego podcastu – w ten sposób nie ominą cię informacje na temat najciekawszych badań naukowych finansowanych przez UE. Jeśli lubisz nas słuchać, możesz powiedzieć o nas znajomym! Rozmawialiśmy o pasożytach żerujących na krylu i ich znaczeniu jako cennego źródła informacji na temat różnorodności biologicznej oceanów, a także o drukowanych domach.
00:25:11:01 - 00:25:32:18
Abigail Acton
Zachęcam do przesłuchania poprzednich 52 odcinków. Z pewnością znajdziesz w nich coś, co pobudzi twoją ciekawość. Być może chcesz dowiedzieć się, nad czym pracują zespoły innych projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej, aby spopularyzować wykorzystanie wodoru. Zapraszamy do serwisu CORDIS, gdzie znajdziesz rezultaty badań realizowanych w ramach inicjatyw „Horyzont 2020” i „Horyzont Europa”, które dotyczą tego obszaru. Odwiedź nasz portal i odkryj badania, które zmieniają nasz świat.
00:25:32:20 - 00:25:40:00
Abigail Acton
Czekamy także na wiadomości, informacje i opinie. Możesz skontaktować się z nami pod adresem editorial@cordis.europa.eu. Do usłyszenia!
Poniższy tekst jest tłumaczeniem transkrypcji przygotowanej przez SI.
00:00:10:05 - 00:00:16:02
Abigail Acton
Witamy słuchaczy i słuchaczki podcastu CORDIScovery!
00:00:16:04 - 00:00:43:19
Abigail Acton
Dzień dobry i zapraszam do wysłuchania nowego odcinka podcastu CORDIScovery! Z tej strony Abigail Acton. Jednym z celów Unii Europejskiej jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych netto do zera we wszystkich sektorach gospodarki do 2050 roku, jednak bezpośrednia elektryfikacja przemysłu ciężkiego i transportu może stanowić pewne wyzwanie. Odnawialny i niskoemisyjny wodór oraz jego pochodne stanowią kluczowe narzędzia pozwalające na realizację tego założenia, jednak w 2022 roku odpowiadały za mniej niż 2% naszego zużycia.
00:00:43:21 - 00:01:13:09
Abigail Acton
Według szacunków, do 2050 roku wodór zaspokoi około 10 % zapotrzebowania Unii Europejskiej na energię. Osiągnięcie tego celu wymaga zapewnienia większego popytu na to paliwo, rozwoju sieci transportowych i magazynów, a także zapewnienie energii odnawialnej potrzebnej do wytwarzania wodoru w przystępnej cenie. Każdy z trzech projektów przedstawionych w dzisiejszym odcinku, których zespoły otrzymały wsparcie w ramach unijnych programów finansowania badań i innowacji, zaowocował pewnymi rozwiązaniami.
00:01:13:11 - 00:01:31:06
Abigail Acton
Magali Senaux chce doczekać dnia, w którym autobusy przejeżdżające ulicami nie będą już emitować spalin, a zamiast tego będą pozostawiać za sobą jedynie strużki wody. Badaczka dąży do tego, by jak najwięcej europejskich flot opierało się na autobusach wodorowych, dąży też do zniesienia barier utrudniających ich wdrażanie. Dzień dobry.
00:01:31:08 - 00:01:33:22
Magali Senaux
Dzień dobry, Abigail. Serdecznie dziękuję za zaproszenie.
00:01:33:23 - 00:01:51:16
Abigail Acton
Miło cię dziś gościć. Melanie Lienerth interesuje się samolotami zasilanymi wodorem - realizuje tę wizję wraz ze spółką H2FLY, z którą zrealizowała pierwszy w historii lot testowy samolotu pionowego startu i lądowania napędzanego ciekłym wodorem. Dzień dobry, Melanie.
00:01:51:21 - 00:01:53:11
Melanie Lienerth
Dzień dobry, Abigail. Dziękuję za zaproszenie.
00:01:53:12 - 00:02:03:00
Abigail Acton
Cała przyjemność po mojej stronie. Benedikt Hasibar jest koordynatorem projektów w zakresie zielonych technologii gazowych w spółce RAG Austria AG, największym austriackim koncernie zajmującym się magazynowaniem energii.
00:02:03:02 - 00:02:07:08
Abigail Acton
Benedikt pracuje nad rozwojem skutecznego i wydajnego rozwiązania w zakresie magazynowania wodoru. Dzień dobry, Benedikt.
00:02:07:11 - 00:02:09:05
Benedikt Hasibar
Dzień dobry. Dziękuję za zaproszenie.
00:02:09:07 - 00:02:27:18
Abigail Acton
Pozwól, że zacznę od ciebie, Magali. Autobusy napędzane wodorowymi ogniwami paliwowymi pozwalają na realizację bardziej ekologicznych usług transportu publicznego, a celem projektu JIVE 2 było zachęcanie do uruchamiania flot autobusów wodorowych w całej Europie. W jaki sposób projekt JIVE 2 przyczynił się do tego, że autobusy zasilane wodorem stały się realnym wyborem dla decydentów odpowiedzialnych za uruchamianie nowych flot?
00:02:27:20 - 00:03:03:10
Magali Senaux
Cóż. Dobre pytanie. Projekt JIVE 2 wraz z siostrzanym projektem JIVE miał ambitny cel, jakim było wsparcie rozwoju autobusów wodorowych, aby z pojazdów demonstracyjnych stały się elementem codziennej rzeczywistości. Wcześniejsze inicjatywy testowały autobusy wodorowe, ale projekty JIVE i JIVE 2 finansowane w ramach Partnerstwa na rzecz Czystego Wodoru były pierwszymi inicjatywami, które wdrożyły je na tak szeroką skalę - realizowane w jego ramach floty obejmowały od pięciu do ponad 50 autobusów.
00:03:03:12 - 00:03:32:23
Magali Senaux
Cel był jasny. Przyspieszenie komercjalizacji i wdrożenia na szeroką skalę autobusów wodorowych oraz włączenie ich do flot komercyjnych. Najbardziej interesujące w tych projektach jest to, w jaki sposób pomogły one zmienić percepcję tych pojazdów. Autobusy wodorowe przestały być wyłącznie futurystyczną koncepcją. Trafiły na drogi. Jeżdżą po ulicach europejskich miast i codziennie przewożą pasażerów.
00:03:32:24 - 00:03:37:18
Abigail Acton
To doskonała wiadomość. Czy możesz opowiedzieć nam nieco więcej o miastach uczestniczących w projekcie i ich działaniach?
00:03:37:20 - 00:03:56:14
Magali Senaux
Cóż. Jak najbardziej. Miasta takie jak Barcelona czy Kolonia są świetnymi przykładami oddziaływania projektu. Kolonia była zaangażowana w kilka projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej, a obecnie posiada jedną z największych flot autobusów wodorowych w Europie.
00:03:56:16 - 00:04:18:23
Magali Senaux
Barcelona dołączyła do projektu JIVE 2 po wejściu do grupy Initiatives Observer. Po dołączeniu, władze miasta zadeklarowały wprowadzenie dziesięciu autobusów, otwierając furtkę do dalszego zainteresowania. Obecnie miasto zamówiło dodatkowe 38 autobusów wodorowych. Fantastycznie! W kontekście Kolonii wspominałaś o jednej z największych flot. Ile autobusów wodorowych ma Kolonia?
00:04:19:00 - 00:04:25:05
Magali Senaux
W ramach projektu JIVE 2 miasto nabyło 50 autobusów. Obecnie miasto dysponuje ponad 100 autobusami zasilanymi ogniwami paliwowymi.
00:04:25:06 - 00:04:34:03
Abigail Acton
Och. Fantastycznie to słyszeć. Jakie przeszkody stały wam na drodze? Jakim wyzwaniom stawiał czoła projekt? Co sprawiało, że działania nie szły zgodnie z planem? Jak udało wam się rozwiązać te problemy?
00:04:34:05 - 00:04:44:11
Magali Senaux
Cóż. W przypadku wdrażania rozwojowej technologii, której ekosystem wciąż nie jest dopracowany, wyzwania są naturalną częścią procesu.
00:04:44:13 - 00:05:12:00
Magali Senaux
Pojawiają się problemy techniczne dotyczące zarówno samych autobusów, jak i infrastruktury tankowania, którą trzeba zainstalować w celu uzupełniania paliwa. Pojawiały się również pytania dotyczące cen. Istotną rolę odgrywała także dostępność zielonego wodoru. Wszystkie te wyzwania naprawdę doprowadziły do przekonania interesariuszy, a także wyciągania wniosków i zdobywania wiedzy na temat wzajemnych kontaktów i komunikacji.
00:05:12:05 - 00:05:23:14
Magali Senaux
Dzięki tej inicjatywie, dzieleniu się zgromadzoną wiedzą i zapewnieniu, że obszary wymagające poprawy rzeczywiście są brane pod uwagę, postęp jest widoczny na pierwszy rzut oka.
00:05:23:16 - 00:05:31:00
Abigail Acton
Czy możesz podać nam jakiś przykład? Przykładowo, wspominasz o wyzwaniach związanych z tankowaniem. Czy to oznacza, że powstał nowy sposób radzenia sobie z tym problemem?
00:05:31:02 - 00:05:37:06
Magali Senaux
Wiele dyskusji poświęciliśmy nadmiarowości i systemom awaryjnym.
00:05:37:08 - 00:05:58:02
Magali Senaux
Chodzi o zapewnienie, że w przypadku awarii jednego elementu istnieje inny element, który może przejąć i kontynuować dostarczanie wodoru. To był jeden z kluczowych wniosków, wykorzystywany obecnie w ramach nowych projektów, które rozwiązują te problemy.
00:05:58:05 - 00:06:01:12
Abigail Acton
Wiadomo - nie chcemy przecież, by w przypadku awarii operatorzy zostali z problemem.
00:06:01:13 - 00:06:02:02
Abigail Acton
00:06:02:03 - 00:06:02:15
Magali Senaux
Zgadza się.
00:06:02:16 - 00:06:14:11
Abigail Acton
Wydaje mi się, że niedaleko mnie, w Zjednoczonym Królestwie... Wspominałaś coś o tym, że Brighton i Hove... Co tam się stało? Co zrobiły te miasta? Może pamiętasz?
00:06:14:13 - 00:06:24:13
Magali Senaux
Cóż. Brighton i Hove wdrożyły jedną z pierwszych stacji tankowania ciekłego wodoru.
00:06:24:15 - 00:06:55:17
Magali Senaux
Wodór jest przechowywany na miejscu w postaci cieczy, a następnie przekształcany w gaz, który trafia do zbiorników w autobusach. To był dość istotny projekt, a ta konkretna lokalizacja oraz autobusy w Brighton i Hove stanowią część największych flot. W ramach projektu miasta wprowadziły blisko 50 autobusów wodorowych, które eksploatują w regionie.
00:06:55:19 - 00:07:11:09
Abigail Acton
Cóż, to naprawdę fantastyczna sprawa. Dobrze wiedzieć. Mieszkam w Brighton, zatem będę wypatrywać tych autobusów. Świetnie. Dziękuję bardzo. Patrząc na realizację projektu, co napawa cię szczególną dumą? Jaki wniosek uważasz za kluczowy?
00:07:11:09 - 00:07:24:04
Magali Senaux
Najciekawsze jest to, że byłam częścią tak dużego projektu, który obejmuje tak różnorodne obszary, a autobusy rzeczywiście trafiły na drogi.
00:07:24:06 - 00:07:48:02
Magali Senaux
Kiedy dołączałam do projektu, na początku mieliśmy niewiele autobusów. Niektóre miasta finalizowały swoje zamówienia na autobusy lub czekały na ich dostawy. W miarę postępów w realizacji projektu, odwiedzałam miasta i zauważałam nasze autobusy zaraz po wyjściu z dworca kolejowego, na przykład w Groningen w Niderlandach - to zawsze sprawiało mi ogromną przyjemność.
00:07:48:04 - 00:08:14:13
Magali Senaux
Nie mam wykształcenia technicznego, więc dzięki tym projektom dowiedziałam się wiele o wodorze i możliwości jego wykorzystania w transporcie publicznym. Moim zdaniem dekarbonizacja transportu publicznego jest oczywiście kluczem do budowy zrównoważonych społeczeństw. Autobusy wodorowe są jedną z możliwości - skutecznie zastępują autobusy napędzane silnikami wysokoprężnymi.
00:08:14:13 - 00:08:38:17
Magali Senaux
Dzięki projektom takim jak JIVE i JIVE 2 miasta mogą zdobyć praktyczne doświadczenie we wdrażaniu tej technologii. Mogą w ten sposób zademonstrować możliwości autobusów wodorowych i pomóc w dekarbonizacji miast, które zdecydują się na włączenie technologii wodorowych do swoich flot.
00:08:38:19 - 00:08:41:17
Abigail Acton
Fantastycznie! Wspaniała sprawa. Dziękuję za doskonałe wyjaśnienie. Dziękuję.
00:08:41:19 - 00:08:58:18
Abigail Acton
Jestem pewna, że pasażerowie równie chętnie usłyszą, że jadą autobusem zasilanym wodorem. To musi być niezły dreszczyk emocji - to wciąż nowa technologia, prawda? Super. Dziękuję. Gdybym poprosiła cię o spojrzenie pięć lat w przyszłość, czy twoim zdaniem autobusy wodorowe będą wszechobecne?
00:08:58:18 - 00:09:02:18
Abigail Acton
Myślisz, że będziemy je widywać częściej? Czy czeka nas dalsza popularyzacja technologii?
00:09:02:22 - 00:09:22:12
Magali Senaux
Myślę, że bardzo interesującym aspektem jest to, że strategia dekarbonizacji transportu publicznego jest mocno zależna od miasta i musi być dostosowana do lokalnych wymogów i warunków. W ramach projektów dostrzegliśmy, że autobusy wodorowe mogą być odpowiedzią.
00:09:22:12 - 00:09:46:19
Magali Senaux
Istnieją obszary, w których autobusy elektryczne zasilane akumulatorami nie spełniają pokładanych w nich oczekiwań. Możliwe jest więc, że w niektórych obszarach nastąpi popularyzacja autobusów wodorowych, ponieważ jest to obecnie jedyne rozwiązanie dostosowane do wymagań danej sytuacji. Myślę więc, że nastąpi dalszy rozwój tej kategorii - być może pojawią się nawet autokary pokonujące większe odległości.
00:09:46:21 - 00:09:53:13
Magali Senaux
To również bardzo interesująca kwestia, ale będziemy świadkami dużej różnorodności. Wśród rozwiązań znajdą się oczywiście autobusy wodorowe.
00:09:53:13 - 00:10:13:20
Abigail Acton
Rozumiem. Oczywiście niemała w tym zasługa projektu JIVE 2 i waszej pracy. Gratulacje. Naprawdę. Świetnie. Pozwól, że zwrócę się teraz do Melanie. Melanie. Projekt HEAVEN miał na celu zaprojektowanie, opracowanie układu napędowego opartego na ogniwach paliwowych dużej mocy i technologii kriogenicznej oraz jego montaż w istniejącym 2-4 osobowym samolocie w celu przeprowadzenia testów w locie.
00:10:14:00 - 00:10:23:02
Abigail Acton
Czego potrzeba, aby przejść od lotów testowych do wykorzystania rozwiązania w lotach komercyjnych? Odnoszę wrażenie, że to ogromna przepaść.
00:10:23:04 - 00:10:51:22
Melanie Lienerth
Tak, to prawda. Moim zdaniem warto wiedzieć, że technologia ogniw paliwowych i ciekłego wodoru umożliwia bezemisyjne loty na średnich dystansach. Dzięki temu projektowi chcieliśmy pokazać, że bezemisyjny lot to nie tylko teoria lub koncepcja działająca wyłącznie na papierze, ale coś realnego i osiągalnego w rzeczywistych warunkach.
00:10:51:24 - 00:11:16:02
Melanie Lienerth
Myślę, że najbardziej ekscytującym aspektem projektu był fakt, że nikomu dotychczas się to nie udało. To pierwszy taki projekt na świecie. Aby przybliżyć temat, mogę powiedzieć, że w spółce H2FLY już w 2016 roku udowodniliśmy, że lot samolotu zasilanego wodorem i energią elektryczną jest możliwy.
00:11:16:02 - 00:11:46:13
Melanie Lienerth
Następnie przeprowadziliśmy szereg udanych kampanii testowych w latach 2020-2022. Trzeba jednak wiedzieć, że wszystkie te loty wykorzystywały wodór w stanie gazowym. Konieczne jest jednak osiągnięcie większych zasięgów oczekiwanych przez sektor lotnictwa komercyjnego. W tym celu musimy wykonać kolejny krok, który oznacza przejście z gazowego wodoru na wodór w stanie ciekłym.
00:11:46:15 - 00:11:53:04
Abigail Acton
Rozumiem. OK. To świetne wyjaśnienie. Dziękuję. Jakie wyzwania wiążą się z wykorzystaniem ciekłego wodoru?
00:11:53:06 - 00:12:09:18
Melanie Lienerth
Oczywiście. Służę wyjaśnieniem. Najlepiej będzie, jeśli zacznę od wyjaśnienia różnicy między gazowym i ciekłym wodorem - to wyjaśnia, czemu tankowanie jest tak wyjątkowym procesem i dlaczego chcemy zmienić wodór gazowy wodorem w stanie ciekłym.
00:12:09:19 - 00:12:11:24
Abigail Acton
Poproszę.
00:12:12:01 - 00:12:36:12
Melanie Lienerth
Wodór magazynowany w postaci gazu charakteryzuje bardzo niska gęstość energii w stosunku do objętości, co oznacza, że do jego przechowywania potrzebne są bardzo duże zbiorniki ciśnieniowe. Problem polega na tym, że zbiorniki te zajmują dużo miejsca. W przypadku samolotów oznacza to konieczność poświęcenia ładowności, na przykład miejsc dla pasażerów.
00:12:36:14 - 00:12:52:19
Melanie Lienerth
Po schłodzeniu wodoru do minus 250,3 stopnia Celsjusza zmienia się w ciecz, która charakteryzuje się znacznie większą gęstością niż wodór w stanie gazowym. Można więc przechowywać znacznie więcej energii przy zachowaniu tej samej objętości.
00:12:52:19 - 00:12:55:08
Abigail Acton
Ale trzeba utrzymać bardzo niską temperaturę, prawda?
00:12:55:10 - 00:13:10:18
Melanie Lienerth
Zgadza się - minus 250°C. To naprawdę niska temperatura. W przypadku lotnictwa ciekły wodór stanowi prawdziwy przełom, ponieważ umożliwia dłuższe loty wykonywane przy pomocy większych samolotów.
00:13:10:20 - 00:13:13:16
Melanie Lienerth
To tylko podstawowe zagadnienia, które warto znać.
00:13:13:17 - 00:13:27:07
Abigail Acton
To naprawdę pomocne. Wiem teraz, o czym mowa. Naprawdę świetna sprawa. Oczywiste wydaje się pytanie o wyzwania związane z chłodzeniem. Co zrobiliście w celu utrzymania wodoru w temperaturze wymaganej do utrzymania go w stanie ciekłym?
00:13:27:09 - 00:13:52:03
Melanie Lienerth
Jak najbardziej. Istnieje kilka problemów, które wciąż musimy rozwiązać, zarówno jeśli chodzi o zbiornik, jak i sam proces tankowania. Warto wiedzieć, że w trakcie przelewania ciekłego wodoru, niewielka ilość cieczy ulega naturalnemu ogrzaniu i wydziela gaz. Gaz podnosi ciśnienie w zbiorniku. Chcemy uniknąć tej sytuacji.
00:13:52:05 - 00:14:06:17
Melanie Lienerth
Używamy więc zaworu odpowietrzającego. Zawór bezpiecznie usuwa ten gaz. Jest wypuszczany wysoko nad samolotem, gdzie ulega rozproszeniu. To jeden problem.
00:14:06:20 - 00:14:08:02
Abigail Acton
Zostaje w takim razie zimno?
00:14:08:04 - 00:14:24:24
Melanie Lienerth
Zgadza się. Zostaje kwestia zimna. Musimy więc utrzymywać wodór w niskiej temperaturze podczas przesyłania go z cysterny do zbiornika samolotu. Pozornie brzmi to bardzo prosto, ale używamy w tym celu bardzo dobrze zaizolowanych rur.
00:14:25:01 - 00:14:45:21
Melanie Lienerth
Na tym właśnie polega rozwiązanie. Przynajmniej jeśli chodzi o przesyłanie wodoru z magazynu do zbiornika. Jeśli chodzi o zbiornik na pokładzie samolotu, chcemy by utrzymywał wodór w stanie płynnym i uniknąć dodawania niepotrzebnej masy. W tym celu używamy konstrukcji przypominającej nieco termos. Taki sam, jakiego używamy do przenoszenia gorącej herbaty.
00:14:45:23 - 00:15:05:16
Melanie Lienerth
Mamy zatem zbiornik wewnętrzny. Mamy też zbiornik zewnętrzny. Pomiędzy zbiornikiem wewnętrznym i zewnętrznym utrzymujemy próżnię. Znajduje się także pomiędzy nimi wielowarstwowa izolacja. Taka konstrukcja zbiornika pozwala nam utrzymywać niską temperaturę paliwa bez konieczności stosowania aktywnego chłodzenia.
00:15:05:19 - 00:15:11:19
Abigail Acton
OK. Opracowanie działającego zbiornika i właściwej metodyki musiało was kosztować wiele prób.
00:15:11:19 - 00:15:15:06
Abigail Acton
Z pewnością byłaś podekscytowana, gdy zobaczyłaś, ze to możliwe.
00:15:15:08 - 00:15:33:13
Melanie Lienerth
Tak, nie da się ukryć. Ponadto mamy tu do czynienia z problemem bezpieczeństwa - przed montażem takiego rozwiązania w samolocie przeprowadzamy wiele testów. Głównie w laboratorium. Chodzi o sprawdzenie wszystkiego. Czy występują jakieś wycieki? Czy chłodzenie działa tak, jak powinno?
00:15:33:15 - 00:15:41:12
Melanie Lienerth
Czy wodór faktycznie jest utrzymywany w odpowiedniej temperaturze? Przed montażem takiego układu w samolocie i samym lotem przeprowadzamy wiele testów.
00:15:41:12 - 00:15:47:09
Abigail Acton
Czy po tych wszystkich testach rzeczywiście udało wam się wzbić w powietrze samolotem zasilanym ciekłym wodorem?
00:15:47:11 - 00:15:56:16
Melanie Lienerth
Tak. Jak najbardziej. Moim zdaniem to najbardziej ekscytujące osiągnięcie naszego projektu - to, że udało nam się doprowadzić to tego prawdziwego przełomu na skalę globalną, o którym wspomniałam już wcześniej.
00:15:56:16 - 00:16:22:00
Melanie Lienerth
Udało nam się wykonać wiele lotów - pierwszych takich lotów na świecie - naszym elektrycznym samolotem zasilanym ciekłym wodorem. Na podstawie mojego osobistego doświadczenia mogę powiedzieć, że byłam tam i choć nie jestem osobą techniczną, widziałam startujący samolot, widziałam jego lot i bezpieczne lądowanie.
00:16:22:02 - 00:16:39:08
Melanie Lienerth
To był niezwykle ważny moment dla całego zespołu. Myślę, że zobaczenie samolotu w powietrzu było najbardziej namacalnym dowodem na słuszność założeń opracowywanej przez zespół koncepcji. Pokazaliśmy, że nasze rozwiązanie naprawdę działa w rzeczywistych warunkach.
00:16:39:13 - 00:16:47:04
Abigail Acton
Fantastycznie! Dziękuję bardzo. To naprawdę doskonałe wyjaśnienie. Zarówno ty, jak i Magali robicie coś wyjątkowego - wasze projekty wychodzą poza sztywne granice rozwiązań wodorowych i transportu.
00:16:47:04 - 00:17:08:10
Abigail Acton
Wprowadzacie przełomową technologię w obszarach, w których funkcjonują istniejące i sprawdzone rozwiązania, a także konwencjonalne technologie. Jeśli się nad tym zastanowisz, który element tej przełomowej technologii będzie największym wyzwaniem dla sektora lotnictwa komercyjnego?
00:17:08:10 - 00:17:12:10
Abigail Acton
Jak myślisz, co będzie dla tego sektora największą zagwozdką?
00:17:12:12 - 00:17:33:16
Melanie Lienerth
Myślę, że problemem nie jest technologia. Wiele osób widzi tę technologię jako wielkie wyzwanie inżynieryjne, a wykorzystanie w warunkach komercyjnych jest postrzegane jako największe wyzwanie. Moim zdaniem większym wyzwaniem będzie zapewnienie wystarczającej ilości zielonego wodoru jako paliwa.
00:17:33:18 - 00:17:45:13
Abigail Acton
Bardzo się cieszę, że to powiedziałaś. Za chwilę pozwolę ci dokończyć wypowiedź. Tymczasem widzę, że Benedikt przytakuje. Za chwilę porozmawiamy o magazynowaniu wodoru. Zatem.... Przepraszam, Melanie - możesz dokończyć. Zapewnienie wystarczającej ilości zielonego wodoru.
00:17:45:14 - 00:18:00:00
Melanie Lienerth
Zgadza się. Potrzebujemy wystarczającej ilości zielonego wodoru. Prawdziwym wyzwaniem jest rozbudowa naszych możliwości w zakresie energii odnawialnej, aby mieć wystarczającą ilość zielonego wodoru, na który istnieje zapotrzebowanie.
00:18:00:00 - 00:18:11:09
Melanie Lienerth
Możemy mieć najlepszą technologię i sto razy udowodnić, że działa - ale przede wszystkim potrzebujemy paliwa wodorowego, a także infrastruktury na lotniskach.
00:18:11:09 - 00:18:18:20
Abigail Acton
Gdy mówisz o zielonym wodorze, oczywiście masz na myśli wodór otrzymywany dzięki czystej energii elektrycznej.
00:18:18:22 - 00:18:20:02
Melanie Lienerth
Zgadza się.
00:18:20:04 - 00:18:44:14
Abigail Acton
Mówię o tym, bo używamy pojęć „zielony” i „czysty” wodór. Uważam, że warto je wyjaśnić. Chodzi o to, że powstaje dzięki energii elektrycznej, która jest czysta i ekologiczna. Fantastycznie! Dziękuję bardzo, Melanie. Benedikt, kolej na ciebie. Tak. Przejdę teraz do twojego projektu. Zwłaszcza, że mowa o infrastrukturze, co doskonale łączy się z twoim projektem. Projekt EUH2STARS badał możliwości podziemnego magazynowania wodoru w zużytych porowatych rezerwuarach gazu ziemnego.
00:18:44:14 - 00:18:51:01
Abigail Acton
A zatem... Benedikt, wyjaśnij nam proszę. Czemu praca wykonana w ramach projektu była tak istotna?
00:18:51:03 - 00:19:11:21
Benedikt Hasibar
Istotną zaletą wodoru jest to, że jest on nośnikiem energii, który można przechowywać w dużych ilościach przez długi czas. To coś, czego wymagają nasze przyszłe systemy energetyczne oparte na energii odnawialnej. W miesiącach letnich produkcja energii odnawialnej bywa ograniczana.
00:19:11:21 - 00:19:52:12
Benedikt Hasibar
Urządzenia wytwarzające energię są wyłączane, a sama energia nie jest magazynowana z myślą o przyszłym zapotrzebowaniu. Wodór może być bardzo dobrym rozwiązaniem tego problemu. Zwłaszcza jego magazynowanie. Naprawdę cieszy mnie fakt, że w ramach naszego projektu EUH2STARS nie tylko pokazujemy, jak ważne jest magazynowanie wodoru dla całego systemu energetycznego, ale także prowadzimy realne działania w naszym zakładzie demonstracyjnym w Górnej Austrii, który jest pierwszym na świecie podziemnym magazynem wodoru wykorzystującym wyczerpane złoże gazu ziemnego, dzięki czemu jest wyjątkowym ośrodkiem.
00:19:52:14 - 00:20:00:24
Benedikt Hasibar
Cieszę się, że nie tylko pokazujemy prezentacje PowerPoint mówiące o wyjątkowych możliwościach naszej technologii - wykorzystujemy ją w praktyce.
00:20:01:02 - 00:20:12:12
Abigail Acton
Tak. Macie rozwiązanie dowodzące słuszności koncepcji. Proszę, oto nasz ośrodek. Tak. Poza tym podoba mi się to, że robicie coś, czego nikomu nie udało się dotąd osiągnąć. Dobra robota. Super. Jakie wyzwania wiążą się z magazynowaniem wodoru w istniejących zbiornikach gazu ziemnego?
00:20:12:14 - 00:20:17:23
Benedikt Hasibar
Pozwól, że najpierw opiszę, jak wygląda to rozwiązanie w praktyce.
00:20:17:23 - 00:20:18:18
Abigail Acton
Tak. Poproszę.
00:20:18:18 - 00:20:35:01
Benedikt Hasibar
Nie mamy do czynienia z klasycznym zbiornikiem. Nie mamy zbiornika zakopanego pod ziemią, wielkiej jaskini ani niczego w tym stylu. Mówimy o piaskowcu znajdującym się na głębokości 1000 metrów, do którego prowadzi odwiert. Dawniej znajdował się w nim gaz ziemny.
00:20:35:05 - 00:21:04:13
Benedikt Hasibar
Wiemy zatem, że dane złoże jest gazoszczelne, dzięki czemu gaz nie ulatuje. Po zużyciu gazu ziemnego możemy wykorzystać tę formację geologiczną do magazynowania wodoru. W przypadku gazu ziemnego wykorzystuje się tę technikę już od dawna, aby magazynować pewne ilości gazu. W zimie podjęliśmy próbę i pokazujemy, że jest to również możliwe i wykonalne w przypadku wodoru.
00:21:04:16 - 00:21:15:00
Abigail Acton
OK. Fantastycznie to słyszeć. Jak zatem działa ta technologia? Czy to oznacza, że pompujecie wodór pod ziemię, a następnie wypompowujecie go na powierzchnię? Opowiedz mi trochę o tym, jak wygląda i działa ta infrastruktura.
00:21:15:02 - 00:21:23:14
Benedikt Hasibar
Tak. W pierwszej kolejności potrzebujemy wodoru, który może pochodzić z importu bądź z elektrolizy.
00:21:23:16 - 00:21:43:15
Benedikt Hasibar
Ta ostatnia może zostać przeprowadzona na miejscu. Następnym krokiem jest sprężanie wodoru. Następnie pompujemy wodór pod ziemię, a gdy chcemy go wykorzystać, po prostu otwieramy powoli zawór. W ten sposób możemy magazynować nadmiar wytwarzanej energii i wykorzystywać ją w czasie, gdy rośnie zapotrzebowanie.
00:21:43:17 - 00:21:57:23
Abigail Acton
Rozumiem. Można użyć analogii wody. Najpierw napełniamy studnię, a następnie ją opróżniamy. Świetnie. Musiało się to jednak wiązać z szeregiem wyzwań technicznych. Czy możesz opowiedzieć nam trochę o problemach, którym stawialiście lub wciąż stawiacie czoła? Zdaje się, że projekt wciąż jest w trakcie realizacji.
00:21:58:00 - 00:22:25:00
Benedikt Hasibar
Tak. Jesteśmy bardzo pewni naszej technologii, jeśli chodzi o kwestie techniczne. Mamy dużą wiedzę na ten temat i możemy ją wykorzystać. Obecnie opracowujemy standardy bezpieczeństwa, aby określić normy postępowania. Opracowujemy również plany dotyczące większych ośrodków - obecnie dysponujemy ośrodkiem demonstracyjnym ze zbiornikiem o pojemności 1 miliarda m³ wodoru, co stanowi stosunkowo dużą objętość.
00:22:25:00 - 00:22:41:23
Benedikt Hasibar
Na dłuższą metę potrzebujemy jednak większych zbiorników. Opracowujemy również plany magazynów wodoru w całej Europie. To jest jedna z kwestii, które podobają mi się w tym projekcie - nie chodzi w nim wyłącznie o nas. Robimy coś dla całego społeczeństwa.
00:22:41:23 - 00:22:43:15
Abigail Acton
Dzielicie się radością.
00:22:43:17 - 00:22:44:21
Benedikt Hasibar
Tak.
00:22:44:23 - 00:22:48:07
Abigail Acton
Świetnie. Czy widzicie zainteresowanie ze strony innych interesariuszy?
00:22:48:07 - 00:22:51:18
Abigail Acton
Czy udało wam się już wskazać lokalizacje zbiorników w innych regionach i miejscach?
00:22:51:20 - 00:23:07:05
Benedikt Hasibar
Tak. Nasz projekt gromadzi 11 partnerów z pięciu państw w Europie. W czterech z nich wskazaliśmy już miejsca, w których można zbudować europejskie zakłady magazynowania wodoru.
00:23:07:08 - 00:23:09:20
Abigail Acton
OK. Wskazaliście zatem lokalizacje, które mogą sprawdzić się w praktyce.
00:23:09:22 - 00:23:16:05
Benedikt Hasibar
Tak. Ponadto zajmujemy się planowaniem budów w ramach projektu.
00:23:16:08 - 00:23:31:05
Abigail Acton
Fantastycznie to słyszeć. Super. Dziękuję bardzo. Podobnie jak w przypadku naszych pozostałych gości, to naprawdę praktyczne rozwiązanie, zatem świetnie to słyszeć. W tych projektach nie chodzi wyłącznie o teorię. Prowadzone przez was działania mogą stanowić część koszyka odnawialnych źródeł energii. Świetnie.
00:23:31:05 - 00:23:31:16
Benedikt Hasibar
Tak.
00:23:31:18 - 00:23:35:15
Abigail Acton
Zastanawia mnie jedna rzecz... Przypuszczam, że ma to pewien związek z pytaniem, które zadałam wcześniej.
00:23:35:16 - 00:23:50:17
Abigail Acton
Ciekawi mnie, jak będzie wyglądać przyszłość. Co sądzisz na ten temat? Jak myślisz, czy za pięć lub dziesięć lat będziemy wykorzystywać wodór jako część koszyka energetycznego? Jak uważasz? Oczywiście, mam na myśli wykorzystywać w większym stopniu niż obecnie.
00:23:50:19 - 00:23:55:06
Benedikt Hasibar
Tak. Myślę, że to oczywiste.
00:23:55:08 - 00:24:18:13
Benedikt Hasibar
Wodór wykorzystujemy już teraz. Szary i niezbyt ekologiczny wodór wykorzystywany obecnie zostanie zastąpiony zielonym wodorem. Będziemy wykorzystywać więcej wodoru w sektorach, w których elektryfikacja nastręcza wielu trudności. Magazyny wodoru stanowiące element ogólnej infrastruktury wodorowej będą ważnym elementem układanki w przyszłym systemie energetycznym.
00:24:18:15 - 00:24:35:23
Abigail Acton
Jak najbardziej. W przeciwnym razie nie mielibyśmy wspaniałych nowych samolotów wzbijających się w przestworza i nowych autobusów przewożących pasażerów w miastach. OK. Dziękuję wam serdecznie za poświęcony czas. Dzięki waszym doskonałym wyjaśnieniom rezultaty waszych projektów sprawiają wrażenie bardziej namacalnych, dzięki czemu można sobie wyobrazić ich wykorzystanie jako elementu mieszanki energetycznej.
00:24:35:23 - 00:24:37:06
Abigail Acton
Dziękuję bardzo.
00:24:37:08 - 00:24:37:20
Benedikt Hasibar
Dziękuję.
00:24:38:00 - 00:24:38:23
Magali Senaux
Dziękuję bardzo.
00:24:39:04 - 00:24:40:01
Melanie Lienerth
Dziękuję.
00:24:40:03 - 00:24:47:05
Abigail Acton
Cała przyjemność po mojej stronie. Dziękuję za przybycie. Do zobaczenia.
00:24:47:07 - 00:25:10:24
Abigail Acton
Jeśli spodobał Ci się ten odcinek, zachęcam do obserwowania nas w serwisach Spotify i Podcasty Apple. Zapraszam także na stronę naszego podcastu w serwisie CORDIS. Zachęcam też do zasubskrybowania naszego podcastu – w ten sposób nie ominą cię informacje na temat najciekawszych badań naukowych finansowanych przez UE. Jeśli lubisz nas słuchać, możesz powiedzieć o nas znajomym! Rozmawialiśmy o pasożytach żerujących na krylu i ich znaczeniu jako cennego źródła informacji na temat różnorodności biologicznej oceanów, a także o drukowanych domach.
00:25:11:01 - 00:25:32:18
Abigail Acton
Zachęcam do przesłuchania poprzednich 52 odcinków. Z pewnością znajdziesz w nich coś, co pobudzi twoją ciekawość. Być może chcesz dowiedzieć się, nad czym pracują zespoły innych projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej, aby spopularyzować wykorzystanie wodoru. Zapraszamy do serwisu CORDIS, gdzie znajdziesz rezultaty badań realizowanych w ramach inicjatyw „Horyzont 2020” i „Horyzont Europa”, które dotyczą tego obszaru. Odwiedź nasz portal i odkryj badania, które zmieniają nasz świat.
00:25:32:20 - 00:25:40:00
Abigail Acton
Czekamy także na wiadomości, informacje i opinie. Możesz skontaktować się z nami pod adresem editorial@cordis.europa.eu. Do usłyszenia!
Wykorzystanie potencjału wodoru z ekologicznych źródeł energii
Celem Unii Europejskiej jest sprawienie, by do 2050 roku wszystkie sektory gospodarki osiągnęły zerowe emisje gazów cieplarnianych netto. Bezpośrednia elektryfikacja przemysłu ciężkiego i transportu może jednak stanowić istotne wyzwanie. Z tego powodu odnawialny i niskoemisyjny wodór oraz jego pochodne stanowią istotne narzędzia pozwalające na realizację tego celu. Według szacunków, do 2050 roku wodór będzie zaspokajał blisko 10 % zapotrzebowania Unii Europejskiej na energię, z kolei w 2022 roku odpowiadał za mniej niż 2 % naszego zużycia. Osiągnięcie tego celu wymaga zapewnienia większego popytu na to paliwo, rozwoju sieci transportowych i magazynów, a także zapewnienie energii odnawialnej potrzebnej do zyskownego wytwarzania wodoru. Przedstawione w tym odcinku trzy projekty, których zespoły otrzymały wsparcie ze środków Unii Europejskiej na prowadzenie badań i innowacje, zaowocowały szeregiem rozwiązań. Magali Senaux(odnośnik otworzy się w nowym oknie), starsza konsultantka i kierowniczka projektów w spółce Environmental Resources Management Limited(odnośnik otworzy się w nowym oknie) nie może się doczekać czasów, kiedy autobusy mijające nas na ulicy nie będą już wydzielać spalin, pozostawiając po sobie jedynie strużki wody. Przyczyniła się do realizacji tej wizji w ramach prac nad projektem JIVE 2. Melanie Lienerth(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jest pasjonatką lotów samolotów zasilanych wodorem, które opracowuje w ramach spółki H2FLY(odnośnik otworzy się w nowym oknie) odpowiadającej za realizację pierwszego w historii lotu testowego samolotu pionowego startu i lądowania zasilanego ciekłym wodorem. Badaczka realizowała tę koncepcję w ramach projektu HEAVEN. Benedikt Hasibar(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jest koordynatorem projektów w zakresie zielonych technologii gazowych w RAG Austria AG(odnośnik otworzy się w nowym oknie) – największej austriackiej spółce zajmującej się magazynowaniem energii. Benedikt pracuje nad rozwojem skutecznego i wydajnego systemu magazynowania wodoru w ramach projektu EUH2STARS.
Czekamy na Wasze opinie!
Jeśli chcesz podzielić się z nami swoją opinią na temat naszych podcastów, napisz do nas! Wszelkie komentarze, pytania lub sugestie prosimy przesyłać na adres editorial@cordis.europa.eu.
Kraje
Niemcy, Włochy, Zjednoczone Królestwo