Międzysektorowe ramy kształtowania wspólnych strategii
Powiązania między wodą, energią, żywnością i ekosystemami (WEFE) oznaczają sytuację, w wyniku której zmiany dotyczące jednego z obszarów wpływają na pozostałe. W związku z tym pojawia się konieczność opracowania strategii, która uwzględnia wszystkie te obszary i traktuje je jak dynamiczny system, który znajduje się pod presją trendów i zjawisk takich jak zmiana klimatu, wzrost liczby ludności i zmieniające się zachowania konsumentów. „Kiedy wstrząsy występujące w jednym z obszarów WEFE wpływają na inne, skutkiem mogą być istotne konsekwencje gospodarcze lub społeczne, na przykład załamanie handlu lub wzrost cen”, wyjaśnia Janez Sušnik, koordynator finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu NEXOGENESIS(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Biorąc pod uwagę, że obecnie realizowane strategie prowadzą do wyczerpania zasobów, degradacji środowiska, a nawet konfliktów, ich połączenie staje się kluczowym wyzwaniem”. W związku z tym zespół projektu NEXOGENESIS opracował i zweryfikował ramy kształtowania strategii wielosektorowych, które uwzględniają skutki zmiany klimatu i tendencje społeczno-gospodarcze, a także informacje przekazywane przez interesariuszy i zagadnienia transgraniczne, w tym dyplomację.
Narzędzia wspierające świadome podejmowanie decyzji
Podstawą metodyki opracowanej przez zespół NEXOGENESIS była interaktywna platforma NExus Policy Assessment Tool(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (NEPAT), która łączy strategie dotyczące gospodarki wodnej z powiązaniami WEFE. Platforma NEPAT wykorzystuje modelowanie oparte na danych, na których opierają się sprawozdania IPCC(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby symulować przewidywane skutki realizacji strategii dotyczących WEFE w przypadku wystąpienia określonych scenariuszy do 2050 roku. Algorytmy uczenia maszynowego analizują różne opcje, zalecając strategie pozwalające na osiągnięcie określonych celów. „Decydenci mogą dostrzegać dzięki temu synergie, niezamierzone konsekwencje i kompromisy. Użytkownicy mogą również wspólnie symulować różne scenariusze wynikające ze strategii i generować wizualizacje danych w celu prowadzenia przejrzystego dialogu politycznego”, wyjaśnia Sušnik, profesor nadzwyczajny zarządzania zasobami wodnymi IHE - Instytutu Nauki o Wodzie w Delfcie(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Niderlandach. Uzupełnieniem platformy NEPAT jest narzędzie WEFE Footprint(odnośnik otworzy się w nowym oknie), które dostarcza informacji wizualnych dotyczących powiązań w określonym regionie przy wybranym scenariuszy, w tym pozytywnych, negatywnych lub neutralnych skutków decyzji podejmowanych w dowolnym momencie.
Weryfikacja dzięki pięciu studiom przypadków
Metoda opracowana przez zespół projektu NEXOGENESIS została zweryfikowana w ramach pięciu studiów przypadku. Cztery z nich zostały przeprowadzone w europejskich dorzeczach pomiędzy Grecją i Bułgarią(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz Łotwą i Litwą(odnośnik otworzy się w nowym oknie), a także na terenach Rumunii(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i Włoch(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Piąte ze studiów odbyło się w RPA(odnośnik otworzy się w nowym oknie). W przypadku każdego scenariusza interesariusze ustalili kluczowe lokalne wyzwania i pracowali nad współtworzonymi rozwiązaniami. W dorzeczu rzek Nestos/Mesta jako priorytety wskazano powodzie i erozję nabrzeża, ochronę środowiska, łagodzenie skutków zmiany klimatu i zwiększenie udziału energii odnawialnej. Położona poniżej Bułgarii Grecja wykorzystuje przepływającą wodę dzięki dwóm zaporom. Narzędzia NEXOGENESIS i zapewnienie neutralnej platformy do dialogu transgranicznego pomogły wzmocnić poczucie wspólnej odpowiedzialności za rzekę. „Skuteczne zarządzanie zasobami wodnymi polega zwykle w większym stopniu na rozwiązywaniu problemów związanych z dynamiką zarządzania i stałym zaangażowaniem, niż na rozwiązaniach technicznych. Kluczowe znaczenie ma budowanie zaufania poprzez działania takie jak zapewnianie większej odpowiedzialności i mechanizmów monitorowania”, dodaje Sušnik.
Wkład w realizację celów strategicznych UE
Studia przypadków przeprowadzone w ramach projektu podkreślają znaczenie narzędzi NEXOGENESIS, które dopełnia zaangażowanie interesariuszy biorących udział w opracowywaniu ram strategii wspierających współpracę. Takie rozwiązania przyczyniają się do realizacji celów szeregu inicjatyw unijnych, które obejmują Ramową Dyrektywę Wodną(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i Europejski Zielony Ład(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Choć rozwiązania oddolne, w tym nasz projekt, przynoszą realne korzyści, ich oddziaływanie pozostanie ograniczone, o ile wysiłki nie zostaną połączone w ramach bardziej sformalizowanych i opartych na współpracy ponadnarodowych mechanizmach decyzyjnych”, zauważa Sušnik. W pełni funkcjonalna platforma NEPAT stanowi obecnie kamień węgielny, na których opierają się ambicje zespołu w zakresie rozwoju kompleksowych ram strategii WEFE.
