Zintegrowane podejście do walki z marnowaniem żywności
Według Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jedna trzecia całej żywności produkowanej na świecie jest tracona lub marnowana i to pomimo zmniejszającego się bezpieczeństwa żywnościowego. Marnotrawstwo to występuje na każdym etapie łańcucha dostaw, od produkcji po konsumpcję. „Sytuacja ta jest spowodowana rozdrobnionymi systemami, brakiem danych, niedopasowanymi zachętami i ograniczoną koordynacją między podmiotami” — wyjaśnia kierowniczka projektu ZeroW(odnośnik otworzy się w nowym oknie) Anna George z Innovation Commercial Pathways(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Irlandii. „Odseparowane rozwiązania nie są wystarczające. Zamiast nich, wyzwanie to wymaga skoordynowanych zmian na poziomie systemu, które odnoszą się do aspektów technicznych, behawioralnych, ekonomicznych i politycznych w całym łańcuchu dostaw żywności”. To właśnie jest celem finansowanego ze środków UE projektu ZeroW. Zamiast skupiać się na jednym rozwiązaniu, projekt połączył wiele rodzajów innowacji obejmujących procesy, organizację, technologię i zarządzanie. „Zostały one zaprojektowane jako zintegrowane «pakiety innowacji» dostosowane do prawdziwych sieci spożywczych” — mówi George. „Celem było nie tylko zmniejszenie ilości odpadów, ale także przekształcenie sposobu działania systemów żywnościowych, aby uczynić je bardziej wydajnymi, odpornymi i zrównoważonymi”.
Żywe laboratoria innowacji systemowych
Współpraca odbywała się za pośrednictwem dziewięciu żywych laboratoriów innowacji systemowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (SILL), gdzie rozwiązania były współtworzone i testowane w rzeczywistych warunkach. Obejmowało to oparte na danych podejścia do monitorowania i oceny marnotrawstwa żywności w całym łańcuchu dostaw, od lokalnych rolników po supermarkety. Opracowano również zrównoważone opakowanie na tłuste ryby wykonane z materiałów nadających się do kompostowania, a także oprogramowanie wizyjne zapewniające wydajną produkcję pomidorów szklarniowych i prognozowanie popytu z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Inne projekty SILL koncentrowały się na opartej na danych kontroli procesu produkcji, wydajnych sieciach banków żywności i komunikacji z konsumentami. „Te żywe laboratoria umożliwiły ciągły obieg informacji zwrotnych między zainteresowanymi stronami” — mówi George. „Dzięki temu innowacje były praktyczne, elastyczne i dostosowane do potrzeb rynku i polityki. Podejście to kładło nacisk na zbiorowe uczenie się i iteracyjny rozwój, a nie na stałe, odgórne wdrażanie”.
Stosowanie wskaźników technicznych, ekonomicznych i środowiskowych
Przeprowadzono programy pilotażowe dla innowacji w środowiskach operacyjnych na różnych etapach łańcucha żywnościowego, od zbiorów do konsumpcji. Wydajność oceniano za pomocą kombinacji wskaźników technicznych, ekonomicznych i środowiskowych, w tym redukcji odpadów żywnościowych, emisji gazów cieplarnianych i poprawy wydajności systemu. „Pojawiło się kilka kluczowych wniosków”, zauważa George. „Po pierwsze, ograniczenie marnotrawstwa żywności wymaga silnej współpracy w całym łańcuchu dostaw, ponieważ działania jednego podmiotu często zależą od innych. Po drugie, niezbędna jest elastyczność. Rozwiązania muszą być dostosowane do lokalnego kontekstu, warunków rynkowych i ram regulacyjnych”. George zaznaczyła również, że zmiany behawioralne i organizacyjne są tak samo ważne jak zmiany technologiczne, a wczesne rozważenie skalowalności i trwałości ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia, by innowacje mogły wyjść poza fazę pilotażową.
Plan transformacji systemów żywnościowych
George uważa, że w dalszej perspektywie należy skupić się na skalowaniu i replikacji. „Projekt ZeroW opracował regionalne strategie skalowania, modele biznesowe i zalecenia polityczne, aby wspierać szersze wykorzystanie swoich rozwiązań”, podkreśla badaczka. „Projekt nakreśla również ścieżki skalowania wyników zgodnie z celami UE w zakresie redukcji odpadów żywnościowych do 2030 roku i później”. W dłuższej perspektywie projekt ZeroW ma przyczynić się do przejścia na niemal zerowy poziom odpadów żywnościowych do 2050 roku. „Spuścizną projektu będą nie tylko opracowane indywidualne rozwiązania, ale także zademonstrowanie, w jaki sposób systemowe, oparte na współpracy podejścia mogą sprostać złożonym wyzwaniom związanym ze zrównoważonym rozwojem” — dodaje George. „Pokazując, w jaki sposób innowacje mogą być współtworzone, testowane i skalowane w warunkach rzeczywistych, projekt stanowi praktyczny plan transformacji systemów żywnościowych w całej Europie i poza nią”.
