Arktyczna infrastruktura transportowa kształtuje rozwój regionalny
Arktyka staje się centrum zainteresowania gospodarczego i geopolitycznego, ponieważ ten odległy i słabo zaludniony region jest miejscem odnowionych ambicji rozwojowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Wiele z tych działań wymaga budowy lub modernizacji infrastruktury transportowej. Chociaż zwykle są one podejmowane przez zewnętrzne podmioty i ze względu na ich interesy, mają głęboki wpływ na lokalne źródła utrzymania i społeczności” — mówi Peter Schweitzer, główny badacz w projekcie INFRANORTH(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który został sfinansowany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Zespół projektu INFRANORTH zbadał, w jaki sposób istniejąca i planowana infrastruktura transportowa wspiera lokalne społeczności arktyczne lub przyciąga tymczasowych mieszkańców, takich jak turyści i personel wojskowy, „wychwytując zarówno zamierzone, jak i niezamierzone konsekwencje” — dodaje Schweitzer z Uniwersytetu Wiedeńskiego, gospodarza projektu.
Ogólnoarktyczne porównanie dostępności transportu lokalnego
W projekcie INFRANORTH przyjęto perspektywę „relacyjnej dostępności”, koncentrując się bardziej na materialnych, afektywnych i ideologicznych relacjach między obiektami (infrastrukturą transportową) a stałymi mieszkańcami Arktyki, niż na celach inwestorów, polityków czy inżynierów. Po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r., badania porównawcze w ramach projektu INFRANORTH skupiły się na badaniach terenowych w europejskich i północnoamerykańskich lokalizacjach arktycznych, natomiast rosyjski komponent arktyczny opierał się na wcześniejszych danych terenowych i sąsiadujących społecznościach nadbrzeżnych Nome (Stany Zjednoczone) i Kirkenes (Norwegia). Mapowanie (kartografia i metody GIS do analizy przestrzennej i wizualizacji), warsztaty scenariuszy przyszłości i badania archiwalne połączono z etnograficznymi badaniami terenowymi, w tym wywiadami i obserwacją uczestniczącą. Ilościowe dane dotyczące populacji, wraz z badaniem ankietowym dotyczącym infrastruktury transportowej przeprowadzonym w społecznościach lokalnych, dołożyły do tego poziom regionalny i panarktyczny. „Ilościowe dane populacyjne powiązały lokalne ustalenia terenowe z szerszymi zjawiskami i trendami, aby uzyskać bardziej kompleksową analizę zarówno w skali mikro, jak i makro” — wyjaśnia Schweitzer. Co najważniejsze, w ramach projektu opracowano ramy metodologiczne, poprzez udostępnienie i standaryzację protokołów, co umożliwia sensowne porównania.
Wpływ interesów gospodarczych i geopolitycznych
Projekt INFRANORTH ponownie potwierdził, że niewielka populacja, w połączeniu z wyzwaniami środowiskowymi i kosztami budowy, wymagającymi inwestycji zewnętrznych, oznacza, że arktyczna infrastruktura transportowa naraża większość społeczności na podobne wyzwania. „Ponieważ transport ludzi i towarów jest ekonomicznie nieopłacalny, siłą napędową staje się zazwyczaj wydobycie zasobów lub względy geostrategiczne” — zauważa Schweitzer. Kluczowym odkryciem było to, że arktyczna infrastruktura transportowa ma bardzo różną dostępność lokalnie, przy czym jednym z głównych czynników jest ilość lokalnej i regionalnej kontroli nad budową i użytkowaniem. „Odnosi się to do kwestii zarządzania, a także poziomów decentralizacji i demokracji. Na przykład w północnej Manitobie w Kanadzie od 2018 r. konsorcjum rdzennych mieszkańców i lokalnych społeczności przejęło linie kolejowe Hudson Bay Railway od międzynarodowej firmy, co zaowocowało poprawą jakości usług” — zauważa Schweitzer. Badanie ponadto wykazało, że chociaż niektóre rodzaje infrastruktury transportowej, np. lotniska, są niezbędne dla mieszkańców Arktyki, inne, takie jak duże porty morskie, oferują bardziej ograniczone korzyści. „Turystyka, największy czynnik generujący ruch w Arktyce w niektórych obszarach, często obciąża przepustowość infrastruktury, podobnie jak wydobycie zasobów w celu zaspokojenia popytu na krytyczne minerały, któremu towarzyszy rosnąca obecność wojskowa” — mówi Schweitzer.
Bardziej zrównoważona i sprzyjająca włączeniu społecznemu infrastruktura transportowa w Arktyce
W ubiegłym roku projekt INFRANORTH zorganizował warsztaty pod nazwą „Arctic Transportation Futures: Reconciling Local Needs and Global Drivers”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) z udziałem przedstawicieli rządu, regionalnych władz planistycznych, sektora prywatnego i instytucji badawczych, w których uczestniczyli też rdzenni mieszkańcy. Zalecenia polityczne obejmowały priorytetowe traktowanie społeczności lokalnych, w szczególności: współtworzenie z lokalnymi interesariuszami; przy zachowaniu większej przejrzystości i odpowiedzialności w całym procesie rozwoju; oraz monitorowanie skutków po zakończeniu budowy przy jednoczesnym uwzględnieniu niezamierzonych konsekwencji. „Jest to wzorowa przestrzeń do transdyscyplinarnego współtworzenia wiedzy, popartej naukowymi i społecznymi spostrzeżeniami” — dodaje Schweitzer, który zamierza zbadać, w jaki sposób społeczności angażują się w infrastrukturę transportową w innych odległych regionach, takich jak europejskie Alpy. W międzyczasie zespół kontynuuje publikowanie wyników projektu, trwają też prace nad przygotowaniem książki.