Czy sny są ważniejsze, niż myślimy?
Pomimo wielu badań poświęconych temu zagadnieniu wciąż nie rozumiemy do końca, dlaczego spędzamy blisko jedną trzecią naszego życia w stanie nieświadomości – śpiąc lub próbując zasnąć. Śnimy przez około jedną czwartą czasu poświęcanego na odpoczynek. Co istotne, choć śnimy każdej nocy, zapominamy niemal wszystkie sny przed porankiem. Pomimo wierzeń starożytnych cywilizacji, nasze sny nie są wizjami zsyłanymi nam przez bóstwa ani proroctwami. W rzeczywistości w większości z nich dominują negatywne emocje - niepokój, strach i smutek. Radość występuje znacznie rzadziej. Pozostaje jedno pytanie - czemu niektóre sny są żywe i realistyczne, z kolei inne wydają się mgliste i zupełnie pozbawione sensu?
Pomaluj moje sny
Zespół badawczy działający przy IMT School for Advanced Studies we włoskiej Lukce wykazał, że zarówno uwarunkowania jednostkowe, jak i zbiorowe doświadczenia życiowe mają ogromny wpływ na treści naszych snów. Innymi słowy, sny nie są przypadkowe – stanowią złożone zwierciadło, w którym odbija się nasze codzienne życie. Zespół opublikował swoje ustalenia na łamach czasopisma naukowego „Communications Psychology”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Gdy śpimy, nasz mózg jest odcięty od otoczenia w znacznie większym stopniu niż w czasie, który spędzamy na jawie”, wyjaśnia Valentina Elce, główna autorka badania i badaczka IMT, w odpowiedzi udzielonej niedawno w ramach sesji pytań i odpowiedzi(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „To oznacza, że w czasie snu nasze mózgi mogą swobodnie analizować odległe koncepcje i powiązania bez obaw o wpływ bodźców z otoczenia. W tym stanie przetwarzają informacje zgromadzone w ciągu dnia, co umożliwia nam uczenie się nowych rzeczy i utrwalanie wspomnień”. Wykorzystując techniki przetwarzania języka naturalnego, naukowcy przeanalizowali i porównali przeszło 3 700 doświadczeń sennych zebranych przy pomocy niemal 290 ochotników w wieku od 18 do 70 lat w latach 2020–2024. Przez dwa tygodnie uczestnicy badania dokumentowali swoje sny, z kolei badacze gromadzili dane dotyczące snu, funkcji mózgu, osobowości oraz profili psychologicznych. Zespół badał zainteresowanie snami oraz odczucia związane z ich realizmem i ciągłością; analizowano także zdarzenia na jawie oraz skłonność uczestników do błądzenia w myślach. Rezultaty tych analiz wykazały, że sny nie odtwarzają wyłącznie codziennych wydarzeń. Osoby badane zgłaszały występowanie w nich znanych miejsc, takich jak miejsca pracy czy placówki edukacyjne, jednak nie odpowiadały one rzeczywistości. Analizy wskazywały raczej, że mózgi uczestników nadawały rzeczywistości nieco zmieniony i twórczy charakter.
Definiują nas sny
Zespołowi udało się wykazać, że dziwne, chaotyczne i nieustannie zmieniające się sny wiążą się z błądzeniem w myślach. Głębokie i silnie nacechowane emocjonalne sny występowały w przypadku badanych przekonanych o ich znaczeniu i sensie. Zespół dowiódł także użyteczności sztucznej inteligencji w obszarze badań nad snami i wykazał, że modele oparte na przetwarzaniu języka naturalnego są w stanie analizować znaczenie i struktury snów na poziomie ludzkich ekspertów. To umożliwia z kolei prowadzenie skalowalnych i powtarzalnych badań nad świadomością, pamięcią i zdrowiem psychicznym. „Wyniki przeprowadzonych przez nas badań wskazują, że sny nie są jedynie odzwierciedleniem przeszłych doświadczeń, lecz dynamicznym procesem, na który wpływa nasza tożsamość oraz wydarzenia, przez które przechodzimy”, podsumowuje Elce w wypowiedzi przytoczonej w informacji prasowej opublikowanej przez IMT(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Łącząc duże zbiory danych z metodami obliczeniowymi odkryliśmy pewne prawidłowości w snach, których dostrzeżenie nastręczało dotychczas wielu trudności”.
