Nowej generacji szczepionki przeciw grypie dla całego świata
Pomimo realizowanych od dziesięcioleci programów szczepień grypa nadal powoduje co roku około pół miliona zgonów na całym świecie. Szczepionki sezonowe często zapewniają jedynie częściową ochronę, zwłaszcza u osób starszych, a ich koszt i dostępność pozostają poważnymi przeszkodami w wielu krajach o niskim i średnim dochodzie. Finansowany przez UE projekt INDIGO(odnośnik otworzy się w nowym oknie) powstał w celu sprostania tym wyzwaniom poprzez opracowanie szczepionek przeciw grypie nowej generacji, które są skuteczniejsze, tańsze i łatwiej dostępne. Jednym z głównych celów była także poprawa gotowości na przyszłe pandemie.
Uzupełniające strategie w celu opracowania rzecz lepszych szczepionek
W ramach projektu przygotowano dwie innowacyjne koncepcje szczepionek, zaprojektowane z myślą o zaspokojeniu różnych potrzeb. Pierwsza z nich skupiała się na ulepszeniu szczepień przeciwko grypie sezonowej poprzez połączenie znacznie zmniejszonej dawki dostępnej na rynku szczepionki z adiuwantem LiteVax(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (LVA) – nowatorskim syntetycznym adiuwantem opracowanym w celu wzmocnienia odpowiedzi immunologicznej. Druga przewidywała poprawę gotowości na przyszłe pandemie grypy poprzez przeprojektowane antygeny wirusowe, adiuwanty nowej generacji oraz bezigłowe podawanie śródskórne. „W projekcie INDIGO połączono kilka uzupełniających się innowacji, mających na celu opracowanie szczepionek zapewniających silniejszą ochronę, a jednocześnie sprawiających, że szczepienia będą bardziej przystępne cenowo i łatwiejsze do przeprowadzenia”, wyjaśnia koordynatorka projektu Elly Van Riet. LVA okazał się jedną z najbardziej obiecujących innowacji powstałych w ramach projektu. Ten w pełni syntetyczny adiuwant można wytwarzać niskim kosztem, nie wymaga rzadkich surowców i wykazuje się długoterminową stabilnością wynoszącą co najmniej pięć lat. Co najważniejsze, wykazał zdolność do znacznego wzmocnienia odpowiedzi immunologicznej przy jednoczesnym zmniejszeniu wymaganej ilości antygenu szczepionkowego.
Lepsze odpowiedzi immunologiczne
Badania kliniczne przeprowadzone w Europie wykazały, że połączenie LVA z zaledwie jedną piątą standardowej dawki szczepionki przeciwko grypie wywołuje odpowiedzi immunologiczne(odnośnik otworzy się w nowym oknie) porównywalne z tymi wywoływanymi przez pełną dawkę komercyjnej szczepionki bez adiuwanta. „Zastąpienie znacznej części antygenu szczepionkowego niedrogim adiuwantem stwarza możliwość opracowania tańszej szczepionki bez osłabienia ochrony immunologicznej”, stwierdza Van Riet. U osób starszych, które często słabiej reagują na szczepienie przeciw grypie, zespół zaobserwował lepszą odpowiedź immunologiczną, zbliżoną do tych typowo obserwowanych u osób młodszych. Naukowcy zbadali również mechanizmy biologiczne(odnośnik otworzy się w nowym oknie) odpowiedzialne za te efekty, wykorzystując zaawansowane technologie multiomiczne. Analizy te ujawniły wzmocniony sygnał interferonowy, lepszą prezentację antygenów przez komórki dendrytyczne oraz silniejszą aktywację limfocytów T CD4+, a także dostarczyły cennych informacji na temat tego, w jaki sposób adiuwant wzmacnia odporność ochronną.
Przygotowanie w skali globalnej
Oprócz osiągnięć naukowych ważnym aspektem projektu INDIGO było zgromadzenie partnerów z Europy, Indii i Stanów Zjednoczonych. Konsorcjum przygotowało podstawy do rozwoju klinicznego w Indiach, w tym zharmonizowaną produkcję, procedury regulacyjne i badania laboratoryjne. Zbadało także, w jaki sposób innowacyjne szczepionki mogą poprawić globalny dostęp do nich po wprowadzeniu na rynek, opracowując zalecenia prawne i regulacyjne dla UE i Indii w celu wsparcia szerszej dostępności szczepionek w krajach o niskim i średnim dochodzie. Badania z zakresu nauk społecznych w Indiach(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz Holandii(odnośnik otworzy się w nowym oknie) wykazały ponadto, że przyjmowanie szczepionek zależy nie tylko od postrzegania ryzyka, ale także od przystępności cenowej i lokalnej dostępności, przy czym plastry śródskórne są szczególnie obiecujące pod względem obniżania kosztów w środowiskach o ograniczonych zasobach. „Naszym największym osiągnięciem było zbudowanie prawdziwie transdyscyplinarnego partnerstwa, które ma możliwości przełożenia odkryć laboratoryjnych na rozwój kliniczny”, podkreśla Van Riet. Europejska część projektu dobiegła już końca, natomiast prace kliniczne są kontynuowane w Indiach. Technologie opracowane w projekcie INDIGO mogą wspierać produkcję szczepionek na większą skalę, ułatwić szerszy dostęp do przystępnych cenowo szczepionek przeciw grypie na całym świecie oraz wzmocnić globalną gotowość na przyszłe zagrożenia dotyczące pandemii.
