Jak języki oddziałują na siebie u osób dwujęzycznych i dlaczego ma to znaczenie?
Migracja w Europie zwiększyła liczbę wielojęzycznych uczniów uczęszczających do szkół ogólnodostępnych. Na przykład w Niemczech wiele szkół podstawowych ma dwujęzycznych uczniów, których pierwszym językiem jest grecki. Z kolei w Grecji dwujęzyczne dzieci, których pierwszym językiem jest niemiecki, uczęszczają do szkół niemieckich lub greckich. „Jednak pomimo rosnącej liczby badań nad wielojęzycznością, kwestia jej rozwoju, w tym wpływu czynników indywidualnych, pozostaje niedostatecznie zbadana” — mówi Spyridoula Varlokosta, koordynatorka projektu FIHELaD, który został sfinansowany z programu działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Aby wypełnić tę lukę w wiedzy, zespół projektu FIHELaD połączył doświadczalne obserwacje z danymi dotyczącymi śledzenia wzroku, aby zbadać przetwarzanie języka u dwujęzycznych grecko-niemieckich dzieci. „Znaleźliśmy nowe dowody, pokazujące jak dzieci dwujęzyczne organizują wiedzę lingwistyczną i uzyskują do niej dostęp. Wspierają one teorię, że te zdolności językowe działają jako wyspecjalizowane podsystemy poznawcze” — dodaje Varlokosta.
Języki ojczyste jako języki same w sobie
Projekt FIHELaD skupił się na osobach mówiących po grecku i niemiecku częściowo ze względów praktycznych: grecki gospodarz projektu, Uniwersytet Narodowy im. Kapodistriasa w Atenach(odnośnik otworzy się w nowym oknie), oraz niemieccy partnerzy zapewnili łatwy dostęp do uczestników badania. Ponadto grecka społeczność w Niemczech jest jedną z największych w UE(odnośnik otworzy się w nowym oknie), a niemiecka dwujęzyczna społeczność w Grecji też jest znaczna. Baza projektu w Atenach umożliwiła również badanie dzieci uczących się greckiego jako języka większościowego (i niemieckiego jako języka mniejszości) dla porównania. „Dodatkowo, co kluczowe, grecki i niemiecki stanowią użyteczne gramatyczne kontrasty językowe do badania, w jaki sposób języki ojczyste (domowe) i większościowe (środowiskowe) są reprezentowane i przetwarzane u dzieci dwujęzycznych” — zauważa Varlokosta. Metodologicznie, zamiast postrzegać języki ojczyste jako niedoskonałe lub niedokończone wersje „standardowego” języka jednojęzycznego, zespół traktował je jako pełne systemy językowe same w sobie. Następnie projekt postawił sobie za cel zbadanie, które właściwości gramatyczne systematycznie pojawiają się w gramatykach języka ojczystego, w jaki sposób wpływ międzyjęzykowy z języka większościowego wpływa na rozwój gramatyczny w językach ojczystych oraz w jaki sposób gramatyki ojczyste osiągają stabilny stan. „Nie chcieliśmy, aby języki ojczyste były oceniane w odniesieniu do norm jednojęzycznych, ale raczej rozumiane na własnych warunkach, ukształtowanych przez doświadczenie osób dwujęzycznych” — wyjaśnia Varlokosta.
Empiryczne spojrzenie na dwujęzyczność
Zespół opracował metodologię badania języków ojczystych, obejmującą zadania offline i pomiary przetwarzania języka online. Dwadzieścioro dzieci w każdym kraju (Niemcy i Grecja) rozwiązywało zadania offline obejmujące kwestionariusze i tradycyjne oceny językowe zaprojektowane do pomiaru rozumienia złożonych konstrukcji językowych przez dzieci. W zadaniach online wykorzystano technologię śledzenia wzroku, aby uchwycić przetwarzanie zdań w czasie rzeczywistym, a dzieci słuchały złożonych zdań, a następnie wybierały, który z dwóch obrazków pasuje do tego, co usłyszały. Rejestrowanie w czasie rzeczywistym „wzorców spojrzeń” pozwoliło na bardzo czuły wgląd w to, jak dwujęzyczne dzieci analizują złożone gramatycznie zdania. „Jest to znaczący postęp w badaniach nad językami ojczystymi, ponieważ przyczynia się do powstania wyrafinowanego zestawu narzędzi, które można przyjąć lub dostosować do przyszłych badań nad dwujęzycznością, wielojęzycznością i językami pierwszymi” — zauważa Varlokosta.
Konsekwencje dla bardziej inkluzywnych praktyk edukacyjnych
Korzystając z wnioskowania statystycznego, zespół analizuje obecnie dane w celu określenia, które czynniki językowe i pozajęzykowe (kognitywne i społeczne) najlepiej wyjaśniają wyniki uczestników w zadaniach offline i związanych ze śledzeniem wzroku. Wstępne wyniki pokazują, że grecko-niemieckie dzieci dwujęzyczne wykazują wzorce przetwarzania różniące się zarówno od jednojęzycznych dzieci greckojęzycznych, jak i od dorosłych będących grupą kontrolną. „Sugeruje to, że dzieci dwujęzyczne wykorzystują różne strategie, kiedy interpretują złożone struktury składniowe, co pokazuje interakcje między językami ojczystymi a większościowymi w trakcie rozwoju językowego” — zauważa Varlokosta. Ponieważ odkrycia te mają konsekwencje dla bardziej integracyjnej edukacji, która wspiera osoby uczące się dwujęzycznie lub uczące się ojczystych języków mniejszości, zespół zamierza opracować ogólnodostępny kurs Moodle skupiający się na złożonych strukturach składniowych, zaprojektowany w celu integracji z istniejącymi zestawami narzędzi edukacyjnych UE.
