Analiza oporu wobec wyzysku wśród migrujących pracowników rolnych
Wyzysk pracowników migrujących w różnych dziedzinach produkcji jest dobrze udokumentowany. Obszerne dane statystyczne i badania przeprowadzone w Ameryce Północnej, Europie i we Włoszech konsekwentnie wskazują, że jest to powszechny i wciąż nierozwiązany problem. „Aby zachować konkurencyjność i zminimalizować koszty pracy, systemy tych krajów eksploatują siłę roboczą, która została historycznie i społecznie zmarginalizowana”, wyjaśnia Eriselda Shkopi, badaczka Uniwersytetu Ca' Foscari w Wenecji. W ramach projektu Mig.Pro. realizowanego przy wsparciu z działań „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie), badacze starali się rzucić światło na polityczną podmiotowość migrujących pracowników rolnych w Kanadzie i we Włoszech. Ich celem było zrozumienie i naświetlenie „praktyk oporu” wśród tych pracowników, aby uwidocznić nie tylko trudności, z jakimi się zmagają, ale także ich walkę o lepsze warunki, godność pracowniczą i równe prawa. „Projekt Mig.Pro. skupia się na tym, jak te osoby i grupy, niezależnie od ich statusu prawnego i stopnia marginalizacji, kwestionują materialne i symboliczne granice obywatelstwa poprzez codzienną indywidualną i zbiorową walkę”, zauważa badaczka.
Badanie praw migrantów poprzez wywiady i analizy
Celem projektu było pozyskanie i przetestowanie innowacyjnych metodologii w Kanadzie, a następnie zastosowanie i dostosowanie ich do kontekstu włoskiego. „Podobieństwo między tymi dwoma krajami jest fascynujące, a obserwacje skłaniają do podjęcia pilnych działań”, zauważa Shkopi. „Kraje te mają różne systemy regulacyjne, jednak oba tworzą swoiste »obrzeża obywatelstwa«, czyli system dostępu do praw, który marginalizuje pracowników nieposiadających obywatelstwa lub stabilnego statusu prawnego”. Zespół projektu zebrał dane z ponad 80 wywiadów z pracownikami migrującymi w obu krajach, a także aktywistami, związkami zawodowymi, badaczami i rzecznikami praw. Badacze zastosowali podejście wielometodologiczne, łącząc analizę mediów i polityki z intensywnymi badaniami terenowymi, grupami fokusowymi i obserwacją uczestniczącą.
Potrzeba zmian na wielu frontach
Wyniki badań podkreślają, że choć wyzysk ma charakter systemowy w obu kontekstach, środki prawne i regulacje – choć zróżnicowane – same w sobie nie są już wystarczające. Jednym z kluczowych ustaleń projektu Mig.Pro. było to, że wyzysku pracowników nie uda się zwalczyć wyłącznie za pomocą środków prawnych lub represyjnych. „Musimy łączyć wszystkie wymiary: konieczna jest radykalna zmiana kulturowa, polityczna, gospodarcza i prawna zarówno w zakresie migracji, jak i stosunków przemysłowych”, wyjaśnia Shkopi. Projekt ujawnił również kluczową różnicę w praktykach samoorganizacji i metodologii wsparcia zapewnianego przez organizacje niosące pomoc w obu krajach. Przykładowo, kanadyjska kampania #StatusForAll reprezentuje oddolne, zapoczątkowane przez samych migrantów starania na rzecz budowania sojuszu, skoncentrowane na zapewnieniu legalnego statusu jako przepustki do podstawowych praw. „Wypełniając lukę między aktywistami migracyjnymi a środowiskiem akademickim, projekt zapewnia nieoceniony wgląd we włoski, a nawet europejski krajobraz ram prawnych”, mówi Shkopi.
Od badań do zaleceń politycznych
Spuścizna projektu Mig.Pro. jest zawarta w zestawie zaleceń politycznych opracowanych wspólnie z uczestnikami projektu, które obejmują wzmocnienie sieci solidarności kierowanych przez migrantów i ustanowienie organów przedstawicielskich, na czele których stoją sami pracownicy migrujący. Wyniki projektu są obecnie prezentowane zarówno na krajowych, jak i międzynarodowych konferencjach, a przyszłe publikacje akademickie zostaną udostępnione społeczności naukowej oraz uczestnikom projektu. „Przyszła trajektoria i praktyczne zastosowania tej wiedzy zostaną określone we współpracy z samymi uczestnikami”, dodaje Shkopi. „Dzięki temu wnioski pozostaną zgodne z ich określonymi priorytetami i będą nadal wzmacniać ruchy kierowane przez migrantów i lokalne społeczności po obu stronach Atlantyku”.
