Nowe spojrzenie akwakultury jako elementu zrównoważonej przyszłości
Wytwarzanie żywności w środowisku wodnym opiera się w dużej mierze na niewielkiej liczbie gatunków i zasobochłonnych praktykach. Ten statyczny model przyczynia się do eutrofizacji, przełowienia i nieefektywnego wykorzystania pokarmu, co zwiększa presję na środowisko. Sprostanie tym wyzwaniom wymaga fundamentalnej zmiany w kierunku bardziej zróżnicowanych i zrównoważonych systemów opartych na obiegu zamkniętym.
Dywersyfikacja wytwarzania owoców morza
Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu NOVAFOODIES(odnośnik otworzy się w nowym oknie) odpowiedział na tę potrzebę, opracowując zintegrowane rozwiązania, które zmieniają sposób produkcji, przetwarzania i wprowadzania na rynek owoców morza. Podstawowe założenie obejmowało odtwarzanie naturalnych usług ekosystemowych, uwzględniając niewykorzystany potencjał wód słodkich i mórz dla przyszłych systemów żywnościowych Europy. Celem prac było zmniejszenie wpływu na środowisko przy jednoczesnym zwiększeniu wydajności i odporności. „Chcemy dowieść, że produkcja żywności w środowisku wodnym może być częścią rozwiązania, a nie kolejnym problemem”, wyjaśnia Augusto Márquez, koordynator projektu. Glony odgrywają istotną rolę w tej transformacji. Bogate w składniki odżywcze i zdolne do wychwytywania dwutlenku węgla, zarówno mikro-, jak i makroglony stanowią zrównoważony fundament nowych produktów spożywczych i akwakultury. Zespół podkreśla jednak, że same glony nie są wystarczającym rozwiązaniem. Konieczna jest bowiem restrukturyzacja całego łańcucha wartości, aby połączyć zrównoważoną produkcję, recykling odpadów i lepszą identyfikowalność.
Innowacje i nowe rozwiązania
Zespół projektu NOVAFOODIES opracował zróżnicowane technologie i prototypy na potrzeby różnych etapów łańcucha wartości żywności pochodzenia wodnego. Jednym z najbardziej obiecujących osiągnięć jest proces suszenia wykorzystujący mikrofale(odnośnik otworzy się w nowym oknie), który poprawia efektywność energetyczną, ale także zapewnia zachowanie wrażliwych związków odżywczych w glonach. Technologia ta skutecznie rozwiązuje jeden z kluczowych problemów sektora, istotnie zmniejszając koszty operacyjne. Ponadto w ramach projektu powstała nowatorska koncepcja biorafinerii(odnośnik otworzy się w nowym oknie) pozwalająca na ekstrakcję składników funkcjonalnych z wielu gatunków mikroglonów (takich jak Chlorella i Schizochytrium). Proces ten umożliwia produkcję nowych produktów kosmeceutycznych, odżywczych i farmaceutycznych o wysokiej wartości dodanej, a także nowych produktów spożywczych i paszowych, takich jak makarony wzbogacone glonami, desery jogurtowe i przekąski na bazie wodorostów, zaprojektowane w celu zaspokojenia zmieniających się preferencji konsumentów. Rozwiązania opracowane w ramach projektu NOVAFOODIES wykraczają poza produkcję żywności. Konsorcjum opracowało procesy produkcji ekologicznych materiałów opakowaniowych z makroglonów i przekształcania odpadów gromadzących się na plażach w cenną biomasę do produkcji pokarmów. Przyłowy rybackie zostały przekształcone w produkty spożywcze nadające się do sprzedaży, co pokazuje, w jaki sposób strumienie odpadów mogą zapewnić nowe możliwości rynkowe.
Praktyczne rozwiązania
Konsorcjum projektu NOVAFOODIES przeprowadziło serię badań terenowych, aby zweryfikować skuteczność proponowanych metod. Wielotroficzne systemy akwakultury zostały przetestowane w siedmiu różnych środowiskach - w ramach tych prac badacze wykazali, że równoległa hodowla gatunków może zmniejszyć ilość odpadów i poprawić efektywność wykorzystania zasobów. W tego rodzaju systemach składniki odżywcze jednego gatunku służą jako zasoby dla innego, co umożliwia realizację zrównoważonych i regeneracyjnych cykli produkcyjnych. Programy pilotażowe dostarczyły dowodów na redukcję odpadów i lokalny rozwój gospodarczy. Przetwarzanie niedostatecznie wykorzystywanej biomasy w produkty o wysokiej wartości dodanej stworzyło nowe możliwości biznesowe przy jednoczesnym zmniejszeniu obciążenia dla środowiska. Równie ważne były prace projektu nad zaufaniem konsumentów. Zespół projektu NOVAFOODIES opracował platformę cyfrową i aplikację mobilną zapewniającą pełną identyfikowalność produktów. Konsumenci mają dostęp w czasie rzeczywistym do informacji o pochodzeniu produktu, jego bezpieczeństwie i wpływie na środowisko - ich brak stanowi kluczową barierę dla akceptacji nowej żywności pochodzenia morskiego. W przyszłości konsorcjum ma na celu komercjalizację swoich kluczowych rezultatów, w tym zabezpieczenie własności intelektualnej i wsparcie wdrażania technologii na rynek. „Nasze rozwiązania są wysoce uniwersalne, zostały bowiem przetestowane w różnych środowiskach w całej Europie”, podkreśla Márquez.
