Europejska platforma wspiera zmianę przeznaczenia leków
Przez dziesięciolecia leczenie złożonych chorób, w tym cukrzycy, nowotworów i chorób układu krążenia, skupiało się na zwalczaniu objawów, a nie na usuwaniu ich pierwotnych przyczyn. Pomimo ogromnych nakładów na badanie nowych leków, ich skuteczność pozostaje ograniczona, a wiele prób kończy się niepowodzeniem, pozostawiając pacjentów bez leków lub z nieprecyzyjnie dobranymi lekami. Zespół projektu REPO-TRIAL(odnośnik otworzy się w nowym oknie) miał na celu rozwiązanie tego problemu. „Współczesna medycyna nadal w dużej mierze opisuje choroby na podstawie narządów, których dotyczą, a także objawów”, wyjaśnia Harald Schmidt, koordynator projektu i profesor farmakologii na Uniwersytecie w Maastricht(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Większość mechanizmów chorobowych obejmuje różne narządy, co wymaga zastosowania założeń medycyny systemowej. Jeśli chcemy opracować precyzyjne i skuteczne leki, musimy zbadać przyczyny chorób, a następnie obrać je za cel”. Aby zwiększyć nie tylko precyzję, ale także szybkość i bezpieczeństwo leków, zespół projektu REPO-TRIAL połączył to podejście ze zmianą przeznaczenia leków –procesem polegającym na poszukiwaniu nowych zastosowań dla już zarejestrowanych substancji. W tym celu badacze wykorzystali dwa badania in silico i zaawansowane metody biostatystyczne.
Od pojedynczych narządów do modułów chorobowych
Główną przeszkodą stosowania leków w oparciu o objawy pacjenta jest zmienność reakcji. Leki może charakteryzować zróżnicowana skuteczność, a pomimo tej samej diagnozy choroby pacjentów mogą opierać się na różnych mechanizmach. Zespół projektu REPO-TRIAL zajął się tym problemem, stosując podejścia medycyny systemowej i sieciowej w celu zmiany definicji chorób i opisania ich w formie sieci interakcji białko-białko (modułów), często powodujących objawy obejmujące więcej niż jeden narząd. Wykorzystując modelowanie in silico, badania wieloomiczne i mechanistyczne biomarkery, badacze konsorcjum opisali szereg takich modułów chorobowych i zdiagnozowali je w próbkach pobranych z biobanku. Pozwoliło to zespołowi dopasować już zatwierdzone leki do precyzyjnie dobranych pacjentów zamiast do szerokich diagnoz, umożliwiając precyzyjne leczenie konkretnych przypadków.
Weryfikacja kliniczna oparta na precyzji
Dzięki pracom zespołu odkrycia obliczeniowe zostały wykorzystane w badaniach klinicznych. Zespół projektu REPO-TRIAL przeprowadził badania dotyczące leczenia udaru i niewydolności serca w stratyfikowanych grupach pacjentów, aby zwiększyć precyzję i leczyć wyłącznie pacjentów, którzy odpowiadają pozytywnie na leczenie. Ze względu na to, że bezpieczeństwo leków o zmienionym przeznaczeniu jest znane i zbadane, zastosowanie takiego podejścia może istotnie skrócić czas wprowadzania leków na rynek i zmniejszyć ryzyko w porównaniu ze stosowaniem nowych substancji. „Naszym celem nigdy nie było wyłącznie przyspieszenie badań”, wyjaśnia Schmidt. „Chodziło o ich usprawnienie - ukierunkowanie na właściwych pacjentów i dobieranie odpowiednich działań na podstawie mechanizmów chorobowych”. W ramach projektu badacze wypracowali także znormalizowane podejścia, na których mogą opierać się międzynarodowe badania dotyczące zmiany przeznaczenia leków, obejmujące weryfikację biomarkerów i koordynację z organami regulacyjnymi. „Te prace dowodzą, że zmiana przeznaczenia leków może być wdrażana w ramach istniejących europejskich ram”, zauważa Schmidt.
Rozwój szerszego ekosystemu translacyjnego
Rezultaty metodologiczne i operacyjne zespołu projektu REPO-TRIAL zostały zebrane i skonsolidowane w ramach otwartej platformy REPO4EU(odnośnik otworzy się w nowym oknie) łączącej obliczeniową medycynę sieciową, biobank, badania biomarkerów i wiedzę specjalistyczną w zakresie badań klinicznych. Celem tego ruchu jest stworzenie procesu obejmującego etapy od zbadania modułu chorobowego do szybkiej weryfikacji klinicznej związków o zmienionym przeznaczeniu. Partnerzy projektu opracowują obecnie plany budowy europejskiej infrastruktury badawczej o wstępnej nazwie REPOSYSTEM. Ich ambicją jest zinstytucjonalizowanie medycyny systemowej i zmiany przeznaczenia leków, aby procesy te stanowiły część europejskiego potencjału.
Przełom w badaniach biomedycznych
Poprzez wydłużenie cyklu życia istniejących leków i dostosowanie ich do precyzyjnych mechanizmów molekularnych, ogólna strategia - nazywana podejściem REPO - może obniżyć koszty rozwoju leków, skrócić czas oczekiwania pacjentów i przełożyć się na lepsze wyniki leczenia. Zespół ma nadzieję, że prace przełożą się na transformację europejskich systemów opieki zdrowotnej, które odejdą od przewlekłego leczenia objawów na rzecz opartych na mechanizmach interwencji leczniczych i profilaktyki. „Projekt REPO-TRIAL stanowi fundament naukowy, platforma REPO4EU jest motorem operacyjnym, a REPOSYSTEM jest ambicją strukturalną - dzięki nim Europa podejmuje działania w celu stworzenia nowego paradygmatu leczenia chorób”, dodaje Schmidt.