Badanie ukazuje niepokojący obraz malejącej liczebności ptaków i motyli w Europie
Przełomowe badanie(odnośnik otworzy się w nowym oknie), wspierane przez finansowane ze środków UE projekty BioAgora(odnośnik otworzy się w nowym oknie), eco2adapt(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz wildE(odnośnik otworzy się w nowym oknie), przetestowało obecne ambicje Europy w zakresie ochrony przyrody. Opublikowane w czasopiśmie „Nature Ecology & Evolution” badanie analizuje, w jaki sposób trzy czynniki — klimat, użytkowanie gruntów i intensywność użytkowania gruntów — wpływają na pospolite gatunki ptaków i motyli w całej Europie. Unia Europejska od dziesięcioleci prowadzi politykę ochrony przyrody, której celem jest ochrona dziedzictwa naturalnego. Chociaż wprowadzone środki złagodziły niektóre bezpośrednie presje wywierane na dziką przyrodę, w większości skupiały się one na gatunkach już sklasyfikowanych jako zagrożone, poświęcając mniej uwagi szerszym procesom ekologicznym, które podtrzymują różnorodność biologiczną w różnych krajobrazach. Pospolite ptaki i motyle, pomimo ich kluczowej roli jako zapylacze, pożeracze szkodników i roznosiciele nasion, w dużej mierze pozostają pominięte w ukierunkowanych programach ochrony. A przecież gatunki te należą do najbardziej czułych wskaźników stanu środowiska, a ich postępujący spadek liczebności nie tylko osłabia ekosystemy, w których funkcjonują, ale także budzi obawy, że wkrótce one same dołączą do grona gatunków zagrożonych.
Ocena obejmująca cały kontynent
Badanie, skupione na okresie od 2000 do 2021 roku, analizuje wpływ klimatu, użytkowania gruntów i intensywności użytkowania gruntów na 265 pospolitych gatunków ptaków i 144 pospolitych gatunków motyli z ponad 20 000 lokalizacji w 27 krajach europejskich. Gatunki te zostały uwzględnione w modelach opartych na alternatywnych scenariuszach zagospodarowania terenu, opracowanych zgodnie z ramami IPBES „Nature Futures”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) – „Natura dla natury”, „Natura dla społeczeństwa” oraz „Natura jako kultura” — w połączeniu z najbardziej zrównoważoną ścieżką klimatyczną i społeczno-gospodarczą, czyli „zieloną droga”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Scenariusze te przedstawiają potencjalne zmiany w ogólnej różnorodności biologicznej w całej Europie do 2050 r. Wyniki nie zostawiają wątpliwości. Jak podano w komunikacie prasowym „EurekAlert!”(odnośnik otworzy się w nowym oknie): „żaden z ocenionych scenariuszy ochrony nie jest wystarczający, by zatrzymać, a tym bardziej odwrócić prognozowany spadek średniej liczebności pospolitych gatunków ptaków i motyli. Dotyczy to nawet scenariuszy najbardziej sprzyjających różnorodności biologicznej, wdrażających kluczowe polityki UE”. Ptaki krajobrazu rolniczego wyróżniają się jako grupa najbardziej zagrożona, a większość scenariuszy przewiduje spadek ich liczby. Motyle łąkowe muszą mierzyć się z presją z dwóch różnych stron: intensyfikacji rolnictwa i porzucania gruntów, co w obu przypadkach prowadzi do erozji ich siedlisk. Rosnące temperatury pogłębiają ten problem, najsilniejszy wpływ wywierając na populacje motyli. Gatunki leśne wykazują natomiast pewną odporność, do czego przyczynia się częściowo stopniowy wzrost powierzchni lasów — choć nawet w tym przypadku rozprzestrzenianie się intensywnej gospodarki leśnej nadal postępuje, nawet w scenariuszach ukierunkowanych na ochronę przyrody. Sytuacja jest zróżnicowana pod względem geograficznym. Najwięcej na polityce zorientowanej na ochronę przyrody zyskają Europa Zachodnia i Północna, natomiast regiony wschodnie i południowe odniosą znacznie mniejsze korzyści ze względu na rosnącą presję rolniczą. Badanie wspierane przez projekty BioAgora (Bio Knowledge Agora: Developing the Science Service for European Research and Biodiversity Policymaking), eco2adapt (Ecosystem-based Adaptation and Changemaking to Shape, Protect and Maintain the Resilience of Tomorrow’s Forests) i wildE (Climate-smart rewilding: ecological restoration for climate change mitigation, adaptation and biodiversity support in Europe) podkreśla fakt, że obecna polityka ochrony przyrody skupia się głównie na sposobie użytkowania gruntów, nie zajmując się kwestią rosnącego zapotrzebowania społeczeństwa na żywność i drewno. Polityki te mogą zatem okazać się niewystarczające, by zabezpieczyć różnorodność biologiczną w Europie na przyszłość. Aby to zrobić, Europa potrzebuje śmielszych, bardziej zintegrowanych strategii, których celem będzie nie tylko spowolnienie utraty różnorodności biologicznej, ale także aktywne odwrócenie tego procesu. Więcej informacji: strona projektu BioAgora(odnośnik otworzy się w nowym oknie) strona projektu eco2adapt(odnośnik otworzy się w nowym oknie) strona projektu wildE(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
